Tulumtaş Mağarası’nı gördüm.
İtiraf edeyim, bu kadar etkileneceğimi düşünmüyordum.
Ankara’nın hemen yanı başında, Gölbaşı’nda, yıllarca varlığından haberdar olmadığımız bambaşka bir dünyanın içine giriyorsunuz. Yukarıda bildiğimiz Ankara; yolları, binaları, kalabalığı… Birkaç metre aşağıda ise insan ömrünü küçücük bırakan başka bir zaman işliyor.
Sarkıtların, dikitlerin, sütunların arasında yürürken aklımdan aynı soru geçti:
Biz Ankara’yı gerçekten tanıyor muyuz?
Çünkü Ankara’nın tarihi yalnızca Cumhuriyet’le başlamıyor. Roma’yla, Galatlarla, Friglerle de başlamıyor.
Ankara’nın bir de insandan önceki tarihi var.
Tulumtaş, işte o tarihin kapılarından biri.
Üstelik hikâyesi başlı başına şaşırtıcı.
1992 yılında Ankara Çevre Yolu çalışmaları için taş çıkarılırken yapılan dinamit patlatmaları sırasında mağara tesadüfen ortaya çıkıyor. Başka bir ifadeyle Ankara o gün yeni bir mağara kazanmadı; çok uzun jeolojik dönemler boyunca orada duran bir mağaranın varlığından haberdar oldu.
Sonraki ölçümlerde yan kollarıyla birlikte 549 metre uzunluğa ulaşan mağaranın yaklaşık 265 metrelik bölümü bugün gezilebiliyor. İçeride sarkıtlar, dikitler, sütunlar, akmataşlar ve farklı damlataş oluşumları var.
Fakat daha ilginç olan şu:
Bu olağanüstü doğal miras 1992’de bulundu, ancak halkın ziyaretine 2023 yılında açılabildi.
Aradan yaklaşık otuz yıl geçti.
Şimdi yapılması gereken, kaybedilen yılları tartışmaktan çok Tulumtaş’ın geleceğini konuşmak.
Çünkü Tulumtaş’ı yalnızca ışıklandırılmış bir mağara olarak gezdirirsek büyük bir fırsatı kaçırırız.
Burası Ankara’nın jeoloji ve doğa eğitim merkezi haline getirilebilir.
Çocuklar sarkıtın, dikitin, karstın ne olduğunu ders kitabındaki çizimlerden değil, milyonlarca yıllık doğal süreçlerin karşısında öğrenebilir. Mağaranın girişinde Ankara’nın jeolojik geçmişini anlatan çağdaş ve bilimsel bir ziyaretçi merkezi kurulabilir.
Tulumtaş ayrıca tek başına bırakılmamalı.
Tulumtaş–Mogan–Eymir–Gölbaşı hattı bütünlüklü bir doğa ve turizm rotasına dönüştürülebilir. Ankara’ya gelen bir ziyaretçi böylece yalnızca bir mağarayı değil, Ankara’nın göllerini, bozkırını, doğal yaşamını ve jeolojik geçmişini birlikte tanıyabilir.
Elbette bunun ilk şartlarından biri kolay ve düzenli toplu ulaşımdır.
Bir başka şart ise belki hepsinden önemli:
Korumak.
Mağaralarda ziyaretçi sayısı arttıkça sıcaklık, nem, ışık ve insan teması hassas doğal dengeyi etkileyebilir. Bu nedenle Tulumtaş’ın başarısı yalnızca kaç kişinin ziyaret ettiğiyle ölçülmemeli.
Asıl başarı, onu çocuklarımıza hangi durumda bırakacağımızdır.
Tulumtaş’ın ulusal ve uluslararası tanıtımı yapılmalı; üniversiteler sürekli bilimsel çalışmalar yürütmeli; mağaranın sıcaklığı, nemi ve biyolojik dengesi düzenli olarak izlenmeli. Turizm, korumanın önüne hiçbir zaman geçmemeli.
Çünkü Tulumtaş bize Ankara için yeni bir hikâye anlatma fırsatı veriyor.
Anıtkabir Cumhuriyet’i anlatıyor.
Ulus modern başkentin doğuşunu…
Ankara Kalesi binlerce yıllık yerleşimi…
Roma eserleri antik Ankara’yı…
Tulumtaş ise hepsinden farklı bir şey söylüyor:
“Ben size insandan önceki Ankara’yı anlatıyorum.”
Mağaradan çıktığımda bende kalan duygu buydu.
Ankara’nın altında hâlâ bilmediğimiz, yeterince anlatmadığımız büyük bir geçmiş yatıyor.
Tulumtaş’ı bir dinamit patlaması tesadüfen ortaya çıkardı.
Bundan sonrası artık tesadüflere bırakılamaz.
