New Mexico’da Kızılderili kökenli bir kadın vali seçildi. Deb Haaland, ABD tarihinde bu göreve seçilen ilk yerli kadın oldu. Onun başarısı, yalnızca bir seçim zaferi değil; yıllarca sesi yeterince duyulmayan Kızılderili halkları için de tarihi bir dönüm noktası.
Haaland, New Mexico’da yaşayan Kızılderili topluluklarından Laguna Pueblo halkının bir üyesi. Ailesi kuşaklar boyunca bu topraklarda yaşamış. Babası Amerikan deniz piyadesiydi; Vietnam’da gösterdiği cesaret nedeniyle madalya aldı. Annesi donanmada görev yaptıktan sonra yerli halklarla ilgili kamu kurumlarında çalıştı. Babasının görevi nedeniyle Deb çocukken sık sık taşındı, 13 ayrı devlet okuluna gitti.
Yaz tatillerini Laguna Pueblo’daki ailesinin yanında geçirirdi. Büyükannesinden halkının geleneklerini, dedesinin mısır tarlalarında ise toprağın ve suyun değerini öğrendi. Seçim gecesi yaptığı konuşmada büyükannesinin yatılı okula götürülmesini hatırlattı. Bu okullarda Kızılderili çocuklar ailelerinden ve kendi kültürlerinden koparılıyordu. Haaland’ın sözleri, ailesinin yaşadığı acıların bugün de unutulmadığını gösterdi.
Onun hayatı kolay başlamadı. Bekâr bir anne olarak kızını büyüttü. Zaman zaman gıda yardımına ihtiyaç duydu. Üniversiteye 28 yaşında başladı; önce İngilizce eğitimi aldı, ardından hukuk fakültesini bitirdi. Bir dönem kendi küçük işletmesinde Pueblo usulü salsa üretip sattı. Sonra kabile yönetiminde çalıştı ve Laguna Development Corporation’ın yönetim kuruluna seçilen ilk kadın oldu.
Haaland siyasette de önüne çıkan engelleri aşarak ilerledi. 2014’te vali yardımcılığına aday oldu, kazanamadı. Bir yıl sonra New Mexico Demokrat Partisi’nin başına geçti. Bir eyalet partisinin başkanlığına seçilen ilk Kızılderili kadın oldu. 2018’de Kongre’ye seçilen ilk iki yerli kadından biri, 2021’de ise ABD kabinesinde görev yapan ilk Kızılderili Amerikalı oldu.
Şimdi New Mexico halkı onu vali seçti. Haaland, seçim kampanyasında sağlık hizmetlerine ulaşmayı kolaylaştırma, eğitimi güçlendirme ve ailelerin geçim sıkıntısını azaltma sözü verdi. Bu vaatlerin ne kadarını gerçekleştireceğini zaman gösterecek. Fakat seçilmesiyle birlikte, Kızılderili kökenli bir kadın ilk kez bir ABD eyaletinin valilik makamına ulaşmış oldu.
Bu zaferin arkasında daha eski bir mücadele de var. New Mexico’da Kızılderililerin oy kullanmasının önündeki engeller, Isleta Pueblo halkından Miguel Trujillo’nun 1948’de açtığı dava sonrasında kaldırıldı. Aradan 78 yıl geçti. Bir zamanlar oy hakkı için mahkemeye başvurmak zorunda kalan Kızılderili halklarından birinin kızı, bugün eyaletin valisi seçildi.
Deb Haaland’ın seçilmesi, bütün sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor. Önünde zor bir görev var. Ama onun hikâyesi, bir halkın geçmişini ve kimliğini koruyarak da ülke yönetiminde söz sahibi olabileceğini gösteriyor.
Bir Kızılderili kadının Laguna Pueblo’dan çıkıp New Mexico valiliğine uzanan yolu… Bu, yalnızca Deb Haaland’ın değil, yıllarca temsil edilmeyi bekleyen bir halkın da tarihidir.
