Ankara’nın başkent oluşunu çoğu zaman kısa bir cümleyle anlatıyoruz: Millî Mücadele’nin merkeziydi; Cumhuriyet’in başkenti oldu.
Oysa bu iki cümlenin arasında, tarihin gölgede kalmış bir ayrıntısı var. Ankara, Cumhuriyet ilan edilmeden 16 gün önce başkent seçildi. Üstelik karar, alışageldiğimiz biçimde bir kanunla değil, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 27 sayılı kararıyla alındı. Mecliste karar büyük çoğunlukla kabul edildi; tutanağa geçen ifadeyle oy birliği değildi.
Bu küçük gibi görünen ayrıntı, büyük bir gerçeği gösteriyor: Yeni devletin yönünü belirleyen adımlar, Cumhuriyet’in ilanından önce atılıyordu. Ankara, henüz rejimin adı konmadan, yeni ülkenin yönetim merkezi olarak belirlenmişti.
Kararın gerekçesinde bugün pek üzerinde durulmayan başka bir iz daha var. İsmet Paşa ve arkadaşlarının 9 Ekim 1923’te sunduğu teklif, yalnızca Ankara’nın Anadolu’nun ortasındaki konumunu ve askerî-stratejik elverişliliğini anlatmıyordu. Gerekçede, Lozan Antlaşması’yla Boğazlar için kabul edilen hükümlere de işaret ediliyordu. Başkent seçimi, savaşın ardından güvenliğin ve devletin gelecekteki güç kaynaklarının nerede kurulacağı sorusuyla birlikte düşünülmüştü.
Demek ki Ankara, yalnızca savaşta başkomutanlığın ve Meclisin bulunduğu şehir olduğu için seçilmedi. Yeni devlet, yönetim merkezini Anadolu’nun içlerine taşıyarak geleceğe dair bir tercih de yapıyordu. İstanbul’un tarihî ağırlığı ortadaydı; fakat yeni ülkenin idaresi, savaşın ve işgalin tecrübesinden geçmiş bir coğrafyada yeniden kurulacaktı.
Ankara bu karar günlerinde bugünkü başkent değildi. Henüz büyük bulvarları, bakanlık binaları, düzenli meydanları yoktu. Fakat burada Meclis vardı. Millî irade, savaşın en karanlık günlerinde bu şehirde sözünü söylemişti. Bir zamanlar bozkırın ortasında mütevazı bir Anadolu kasabası olan Ankara, önce mücadelenin karargâhına, sonra devletin merkezine dönüşmüştü.
Gizem belki de şurada saklı: Cumhuriyet, önce bir şehirde yaşanmaya başladı; sonra adı kondu. Ankara’nın başkent ilan edilmesi, Cumhuriyet’in ilanından önce gelen bir takvim ayrıntısı değildi yalnızca. Yeni Türkiye’nin kalbinin nerede atacağına ilişkin bilinçli bir karardı.
O gün Meclis, Ankara’yı seçerken yalnızca bir şehre başkentlik vermedi. Savaşın içinden çıkan ülkeye, yönünü Anadolu’ya çevirdiğini ilan etti.
Gizlenenin Peşinde, bu kez Ankara’nın taş sokaklarında değil, bir Meclis kararının satır aralarında…
