Sakarya Meydan Muharebesi'nin görünmeyen kahramanlarına ve Atatürk'ün tarihe bakışına dair bir not...
Sakarya Meydan Muharebesi'ni anlatırken çoğu zaman komutanlardan, süngülerden ve top seslerinden söz ederiz. Oysa büyük zaferlerin gerçek hikâyesi, çoğu zaman tarihin kenarında kalmış küçük ayrıntılarda saklıdır. Bazen bir kağnının gıcırtısında... Bazen yıpranmış bir çarığın tabanında... Bazen de bir atın belirginleşen kaburgalarında.
1926 yılında Ankara Resim Sergisi'nde İbrahim Çallı'nın Kurtuluş Savaşı'nı konu alan tablosu sergileniyordu. Mustafa Kemal de eserin önünde durdu. Yanındakiler, ressamın büyük bir övgü alacağını düşünüyordu.
Fakat Atatürk'ün dikkati askerlerden çok atlara yöneldi.
Resimdeki atlar güçlü, bakımlı ve besili görünüyordu.
Bir süre sessiz kaldı. Sonra ressama dönerek şu anlamlı uyarıyı yaptı:
"Biz savaşta kendimize ekmek bulmakta zorlanıyorduk. Atlarımız arpayı unutmuştu. Bu atlar fazla besili... Onları biraz zayıflatın ki tablo o günlerin gerçeğini anlatsın."
Bu söz, yalnızca bir ressama yapılmış estetik bir eleştiri değildi.
Bu, tarihe karşı duyulan sorumluluğun ifadesiydi.
Mustafa Kemal biliyordu ki tarih yalnızca kazanılmış meydan savaşlarından ibaret değildir. O zaferi mümkün kılan açlık, yokluk, yorgunluk ve fedakârlık da en az zafer kadar hatırlanmalıdır. Eğer savaşın bütün çilesini yaşamış insanlar ve hayvanlar, yıllar sonra bolluk içinde resmedilirse, gelecek kuşaklar verilen mücadelenin gerçek bedelini anlayamaz.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin sessiz kahramanlarından biri de cephe gerisinde çalışan atlardı. Günlerce aç kaldılar. Top çektiler. Yaralı taşıdılar. Çamura saplandılar. Kağnılarla birlikte cephaneyi cepheye ulaştırdılar. Sırtlarındaki yük yalnızca mühimmat değildi; bir milletin bağımsızlık umuduydu.
İşte Atatürk'ün itirazı tam da buradaydı.
Zaferi güzelleştirmek istemiyordu.
Gerçeği korumak istiyordu.
Çünkü biliyordu ki tarihin en büyük düşmanı unutmak değildir; onu olduğundan farklı göstermektir.
Bugün Sakarya Zaferi'ni anarken komutanları, askerleri ve cepheleri haklı olarak saygıyla hatırlıyoruz. Fakat belki de artık o sessiz kahramanları da anmanın zamanıdır. Açlığa rağmen yürüyen, yorgunluğa rağmen duran değil, yürümeye devam eden o atları...
Belki de Mustafa Kemal'in tabloya yaptığı o küçük müdahale, yalnızca birkaç fırça darbesini değiştirmedi.
Bir milletin hafızasını korudu.
Çünkü bazen hakikat, savaş raporlarının satır aralarında değil; bir atın kaburgalarında saklıdır.
Ve belki de Atatürk'ün bize bıraktığı en önemli derslerden biri şudur:
Tarih, zaferleri büyüterek değil; hakikati eksiltmeden anlatıldığında gelecek kuşaklara emanet edilebilir.
