Gizlenenin Peşinde
1934 yılının serin bir Ankara sabahı…
Henüz şehir bugünkü kadar büyümemiş. Kale yukarıdan Ankara’yı seyrediyor. Samanpazarı’nda dükkânların kepenkleri açılıyor, Ulus tarafında memurlar işlerine yetişiyor. Yenişehir ise başka bir Ankara’nın habercisi gibi güne uyanıyor.
Aynı şehirdeyiz.
Ama insanların üzerindeki giysilere baktığınızda sanki birkaç ayrı çağ aynı sokaklarda buluşmuş.
Çubuk tarafından pazara gelen bir köylü kadın düşünün.
Başında örtüsü, üzerinde uzun entarisi; yerine ve ailesinin geleneğine göre şalvarı, önlüğü, yeleği… Ayağında gösterişten uzak, yürümeye ve çalışmaya uygun ayakkabılar.
Onun giysisi moda değildir.
Hayatın kendisidir.
Tarlaya, hayvana, soğuğa, sıcağa ve uzun yürüyüşlere göre biçimlenmiştir. Kumaşının, örtüsünün, hatta bağlanış biçiminin bile ait olduğu çevre hakkında söyleyecek sözü vardır.
Biraz ileride Samanpazarı esnafı…
Yaşlıların üzerinde eski Ankara’nın izleri hâlâ görülebilir. Şalvar, işlik, yelek, kuşak gibi parçaların hatırası henüz silinmemiştir. Fakat gençlerde ceket ve pantolon giderek yaygınlaşmaktadır.
Sonra Ulus’a doğru yürüyelim.
Karşımıza genç bir devlet memuru çıksın.
Takım elbisesi, gömleği, kravatı, düzgün ayakkabıları ve şapkasıyla bambaşka bir dünyanın insanıdır. Cumhuriyet yalnızca yeni binalar yapmamaktadır; gündelik hayatın görüntüsünü de değiştirmektedir.
Ve Yenişehir…
Genç bir kadın kaldırımda yürüyor.
Saçları daha kısa ve biçimli. Üzerinde dönemin Avrupa modasının etkisini taşıyan elbise veya etek-ceket; serin havada uzun bir manto. Başında küçük bir şapka olabilir. Ayağında topuklu ayakkabılar…
Kale çevresindeki geleneksel giyimli kadınla Yenişehir’deki bu genç kadın arasında birkaç kilometre vardır.
Ama kıyafetlerine bakınca aralarında sanki yarım yüzyıl bulunur.
İşte 1930’ların Ankara’sının büyüleyici tarafı budur.
Eski Ankara henüz ölmemiştir, yeni Ankara ise çoktan doğmuştur.
Kale’de, Samanpazarı’nda, Atpazarı’nda ve Hacı Bayram çevresinde yüzyılların alışkanlıkları yaşamaya devam ederken; Ulus’tan Yenişehir’e uzanan hatta Cumhuriyet’in yeni kentlisi görünür hale gelmektedir.
Köylerde değişim daha yavaştır.
Şehirde terk edilmeye başlayan kimi geleneksel giysiler Ankara’nın kırsalında yaşamayı sürdürür. Düğünlerde, bayramlarda ve özel günlerde ise günlük hayatta görülmeyen çok daha gösterişli kıyafetler ortaya çıkar.
Seymen giysisi de bu noktada önemlidir.
Onu bütün Ankaralı erkeklerin günlük kıyafeti sanmak doğru değildir. Seymenlik, Ankara’nın güçlü tören ve topluluk geleneğinin taşıyıcısıdır; özel zamanlarda bütün ihtişamıyla görünür.
Belki de bugün eski Ankara fotoğraflarına bakarken yalnız yüzlere değil, insanların üzerindekilere de dikkat etmeliyiz.
Çünkü bir şehrin tarihi yalnız taş binalarda saklanmaz.
Bir kadının başörtüsünün bağlanışında…
Bir esnafın kuşağında…
Bir memurun şapkasında…
Bir genç kadının mantosunda da saklanır.
1930’ların Ankara’sında bazen insanın kıyafetine bakmak, onun hangi Ankara’dan geldiğini anlamaya yetiyordu.
Çünkü o yıllarda Ankara’nın sokaklarında yalnız insanlar değil,
eski ile yeni yan yana yürüyordu.
