Screenshot 20261107 123831 Chat G P T

Ankara denince akla önce Cumhuriyet gelir. Oysa başkentin hafızası, Cumhuriyet’ten çok daha geriye, binlerce yıl öncesine uzanır. Gölbaşı’nın Oyaca Mahallesi’ndeki Külhöyük, bu uzun geçmişin toprağın altında bekleyen tanıklarından biridir.

Külhöyük’te yaşamın yaklaşık beş bin yıl önce, Hattiler döneminde başladığı düşünülüyor. Daha sonra Hitit dünyasının önemli yerleşimlerinden biri hâline gelen höyük, Ankara’dan güneye, Kilikya kapıları üzerinden Suriye ve Mezopotamya’ya uzanan yolların yakınındaydı. Bu konum, kenti yalnızca bir yerleşim yeri değil, insanların, malların ve kültürlerin gelip geçtiği bir kavşak hâline getirmiş olmalı. Höyük, Hititlerin önemli merkezlerinden Gavurkale’ye de yaklaşık sekiz kilometre uzaklıkta.

Külhöyük’ün bugünkü kazı öyküsü ise 1978’de başladı. Alan, kaçak kazılar sırasında fark edildi. 1992’de arazinin kamulaştırılmasının ardından Anadolu Medeniyetleri Müzesi ekipleri kurtarma kazılarına girişti. Çalışmalar 2006’ya kadar, farklı dönemlerde toplam 14 sezon sürdü. Bu kazılar, burada büyük bir Hitit yapısının ve kenti çevreleyen güçlü surların bulunduğunu ortaya çıkardı.

Taş duvarlar, kentin geçmişine dair sessiz ama güçlü ipuçları veriyor. Kiklopien denilen iri taşlarla örülmüş surlar ve toprağın içine doğru uzanan poternler, yani geçit ya da tünel yapıları, Külhöyük’ün savunma düzenini anlamamıza yardım ediyor. Ankara Üniversitesi’nin kazı tanıtımında üç potern yapısından söz ediliyor. Henüz bütünüyle açığa çıkarılmamış anıtsal yapı da kentin nasıl bir merkez olduğunu anlamak için araştırmacıları bekliyor. Bulunan mühür baskısı ise Hitit hiyeroglif işaretleri taşıyor; ithal silindir mühürle birlikte düşünüldüğünde, Külhöyük’ün uzak bölgelerle ilişkilerine dair yeni sorular doğuruyor.

Kazılara 2021’den itibaren Ankara Üniversitesi ile Kültür ve Turizm Bakanlığı adına yeniden başlandı. Bugün Külhöyük, Ankara’da kazısı yürütülen tek Hitit kenti olarak tanımlanıyor. Bu yeni dönem, eski buluntuları yeniden değerlendirme ve höyüğün daha önce açılmamış bölümlerini araştırma fırsatı sunuyor.

Son yıllarda ortaya çıkan buluntular, Külhöyük’ün hikâyesini surların ve taş yapıların ötesine taşıdı. Hitit dönemine ait bir kabın içinde, bugün Gölbaşı’nda yetişen endemik sevgi çiçeğinin bilinen en eski tohum kalıntıları bulundu. Bu tohumların kap içine hangi amaçla konulduğu henüz bilinmiyor. Kazı ekibi, bitki kalıntılarının kullanımını araştırıyor; tıbbi amaçla kullanılmış olabilecekleri ise şu aşamada bir olasılık olarak değerlendiriliyor. Aynı kazılarda, 66 milyon yıllık bir deniz canlısı fosili de bulundu. Araştırmacılar, fosilin binlerce yıl önce Külhöyük sakinleri tarafından yerleşime taşınmış olabileceğini düşünüyor.

Bir Hitit kabından çıkan küçücük tohum… Taş bir odada beliren milyonlarca yıllık fosil… Bunlar, geçmişin yalnızca kralların, savaşların ve surların hikâyesinden ibaret olmadığını hatırlatıyor. Külhöyük’te gündelik hayatın izleri de saklı: İnsanların çevresindeki bitkilerle kurduğu ilişki, yaşadıkları coğrafyayı nasıl tanıdığı ve kendilerinden çok daha eski bir dünyanın izleriyle karşılaştıklarında ne yaptıkları…

Külhöyük’ü önemli kılan, henüz her soruya cevap vermiş olması değil. Tam tersine, her yeni buluntunun yeni bir soru açması. Burada nasıl bir hayat vardı? Anıtsal yapının işlevi neydi? Yerleşimin çevresindeki yollarla ilişkisi ne ölçüdeydi? Bulunan tohumlar hangi amaçla saklanmıştı? Bu soruların cevabı, kazı ilerledikçe ve buluntular bilimsel yöntemlerle incelendikçe şekillenecek.

Ankara’nın tarihi, kent merkezindeki anıtlarla ya da Cumhuriyet’in başkentlik hikâyesiyle sınırlı değil. Külhöyük, başkentin yakınında, toprağın altında başka bir Ankara’nın yaşadığını gösteriyor: Hatti’den Hitit’e uzanan; yolları, surları, odaları, bitkileri ve sakladığı küçük sırlarıyla hâlâ anlatacak sözü bulunan bir Ankara.

Külhöyük’te kazma her indiğinde yalnızca eski bir taş çıkarılmıyor. Ankara’nın hafızasında yeni bir sayfa aralanıyor.