Ankara'nın tarihini ne kadar biliyoruz?
Roma Hamamı'nı, Augustus Tapınağı'nı, Ankara Kalesi'ni tanıyoruz. Gordion'un adını duyuyor, Kral Midas'ın efsanelerini anlatıyoruz. Oysa bu kadim şehrin toprağı, bildiklerimizden çok daha fazlasını saklıyor.
Ankara'nın dört ayrı noktasında yürütülen arkeolojik çalışmalar, başkentin binlerce yıllık geçmişine yeni kapılar açıyor. Üstelik bu alanlardan biri, modern Ankara'nın tam ortasında, apartmanların ve caddelerin arasında bulunuyor.
GÖLBAŞI'NDA BEŞ BİN YILLIK GEÇMİŞ
Gölbaşı'nın Oyaca Mahallesi yakınlarındaki Külhöyük, Ankara'nın en önemli arkeolojik alanlarından biri.
Geçmişi yaklaşık beş bin yıl öncesine uzanan bu yerleşim, Hatti ve Hitit dönemlerine ilişkin önemli izler taşıyor. Kazılarda ortaya çıkarılan sur kalıntıları, mimari yapılar ve mühür baskıları, burada gelişmiş bir yerleşim düzeninin bulunduğunu gösteriyor.
Külhöyük'ün asıl önemi ise coğrafi konumunda. Anadolu'nun güneyine uzanan tarihî ulaşım güzergâhları üzerindeki bu yerleşim, Ankara'nın binlerce yıl önce de stratejik bir kavşak olduğunu düşündürüyor.
Doç. Dr. Derya Yılmaz Tekin başkanlığında yürütülen araştırmalar, bölgenin Hitit dünyasındaki yerini daha iyi anlamamızı sağlayacak.
BAHÇELİEVLER'DE ÜÇ BİN YILLIK MEZARLIK
Ankara'nın belki de en şaşırtıcı arkeolojik alanı, Bahçelievler ve Emek çevresinde bulunuyor.
Bugün binlerce insanın yaşadığı, her gün araçların geçtiği bu bölgede, yaklaşık 2.800 yıl öncesine ait Frig mezarları yer alıyor.
2026 yılında BT10 olarak adlandırılan tümülüste başlatılan kazılar, Ankara'nın Frig dönemine ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkarmayı amaçlıyor.
Prof. Dr. Atakan Akçay başkanlığındaki çalışmalar, dönemin mezar geleneklerini, toplumsal yapısını ve inanç dünyasını aydınlatabilecek nitelikte.
Düşünsenize, bugün apartmanların yükseldiği, insanların alışveriş yaptığı, çocukların oynadığı bu topraklarda yaklaşık üç bin yıl önce başka bir hayat yaşanıyordu. İnsanlar ölülerini burada toprağa veriyor, kendi inançlarına göre uğurluyordu.
Modern Ankara'nın altında böylesine eski bir mezarlık alanının bulunması, başkentin tarihine bakışımızı değiştirecek kadar önemli.
ÇUBUK'TA ROMA'NIN UNUTULMUŞ HAMAMI
Çubuk'un Melikşah Mahallesi'ndeki Roma Hamamı da Ankara'nın yeterince tanınmayan tarihî değerlerinden.
Roma dünyasında hamamlar yalnızca temizlenmek için kullanılan yapılar değildi. İnsanların buluştuğu, sohbet ettiği, dinlendiği, gündelik hayatın önemli bir bölümünü geçirdiği toplumsal mekânlardı.
Melikşah'ta sürdürülen arkeolojik çalışmalar, Roma döneminde Ankara çevresindeki yerleşimlerin mimarisine ve sosyal hayatına ilişkin bilgiler sunuyor.
Bu kazının dikkat çekici yanı, Roma Ankara'sının yalnızca bugünkü Ulus ve çevresinden ibaret olmadığını hatırlatması.
Antik dönemin yaşam izleri, kentin çok daha geniş coğrafyasına yayılıyor.
GORDİON'DA KRALLARIN DÜNYASI
Polatlı yakınlarındaki Gordion ise Ankara'nın dünya arkeolojisindeki en önemli merkezlerinden.
Frig Krallığı'nın başkenti olan Gordion, Kral Midas ve Büyük İskender'in çözdüğü anlatılan ünlü düğümün efsanesiyle tanınıyor.
Ancak buranın gerçek zenginliği, efsanelerden çok toprağın altında bulunan tarihî mirasında.
Anıtsal tümülüsler, ahşap mezar odaları, mimari kalıntılar ve günlük yaşam eşyaları, Frig uygarlığının gelişmiş toplumsal yapısını gözler önüne seriyor.
Uzun yıllardır sürdürülen kazılarda yeni buluntular elde edilmeye devam ediliyor. 2025 yılında T26 Tümülüsü'nde gerçekleştirilen çalışmalar da bunlardan biri.
Gordion'un 2023 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınması, bu antik kentin yalnızca Ankara için değil, insanlık tarihi açısından taşıdığı değerin uluslararası kabulü oldu.
ANKARA'NIN NE KADARINI BİLİYORUZ?
Gölbaşı'nda Hattiler ve Hititler, Bahçelievler'de Frigler, Çubuk'ta Romalılar, Polatlı'da bir krallığın başkenti...
Dört ayrı arkeolojik alan, binlerce yıllık bir geçmiş.
Ankara'nın tarihi ne Cumhuriyet'in başkent oluşuyla başladı ne de Roma döneminden ibaret kaldı.
Bu topraklarda krallıklar kuruldu, ticaret yolları açıldı, kentler yükseldi. İnsanlar yaşadı, üretti, savaştı, sevdi ve öldü. Ardından başka uygarlıklar geldi, önceki hayatların üzerine kendi dünyalarını kurdu.
Bugün arkeologların sabırla kaldırdığı her toprak tabakası, unutulmuş bu hayatların bir bölümünü yeniden görünür kılıyor.
Bana kalırsa asıl üzerinde düşünmemiz gereken, Ankara'nın bugüne kadar ortaya çıkarılmış tarihinden çok, henüz keşfedilmemiş olanlarıdır.
Çünkü Ankara'da tarih bazen bir apartmanın birkaç metre altında, bazen bir tarlanın ortasında, bazen de kimsenin dikkatini çekmeyen sessiz bir tepenin içinde bekliyor.
Ve biz, üzerinde yaşadığımız bu şehrin geçmişini hâlâ bütünüyle tanımıyoruz.
