Bazen tarihin yönünü ordular, hükümdarlar ya da büyük anlaşmalar değiştirmez.
Bazen bunu küçücük bir oğlak yapar.
Yıl 1838.
Ankara keçisi yalnız Ankara'nın simgelerinden biri değildir. Tiftiği, şehrin yüzyıllardır dünyaya sattığı en değerli ürünlerden biridir. Avrupa bu parlak, dayanıklı ve ipeksi elyafın peşindedir.
Ama asıl servet tiftikten önce keçinin kendisidir.
Çünkü kaliteli tiftiğin sırrı Ankara keçisindedir.
İşte tam o günlerde İngiliz Yarbay John Henderson devreye girer. Ankara keçilerini Güney Afrika'ya götürmek istemektedir.
Keçiler Ankara'dan yola çıkarılır. Kara yoluyla İzmir'e ulaştırılır. Ardından onları Afrika'ya götürecek uzun yolculuk başlar.
Kaynaklarda ayrıntılar zaman zaman değişse de Güney Afrika'ya ulaşan kafilenin çekirdeği bellidir:
On iki erkek Ankara keçisi ve bir dişi.
Fakat Osmanlı'nın bir tedbiri vardır.
Erkek keçiler üreyemeyecek durumdadır.
Ankara'nın yüzyıllardır sahip olduğu bu canlı servetin başka ülkelerde çoğaltılması istenmemektedir. Böylece keçiler götürülebilir ama Ankara'nın tiftik üzerindeki üstünlüğü korunacaktır.
Plan kusursuz görünmektedir.
Fakat kimsenin hesaba katmadığı bir şey vardır.
Dişi keçi gebedir.
Uzun yolculuk sırasında bir oğlak dünyaya getirir.
Üstelik erkektir.
Ve elbette onu kimse kısırlaştırmamıştır.
İşte hikâyenin kırıldığı yer burasıdır.
O erkek oğlak daha sonra Güney Afrika'nın yerli keçileriyle çiftleştirilir. Yeni sürüler ortaya çıkmaya başlar. Ankara'dan binlerce kilometre uzakta, özellikle Karoo'nun kurak coğrafyasında Ankara keçisinin yeni hikâyesi yazılır.
Elbette Güney Afrika'nın dev tiftik endüstrisinin tamamını yalnızca bu oğlağa bağlamak doğru değildir. Sonraki yıllarda Anadolu'dan yeni damızlıklar da götürülecektir.
Ama kapıyı açan 1838'deki o yolculuktur.
Ve sembolik olarak o kapının anahtarı, gemide dünyaya gelen küçücük bir oğlaktır.
İşin Ankara açısından acı tarafı ise yıllar sonra ortaya çıkar.
Bir zamanlar adıyla özdeşleşen keçinin tiftiğinde Ankara'nın rakibi artık binlerce kilometre uzaktadır. Güney Afrika zamanla dünyanın en önemli tiftik üretim merkezlerinden biri olacaktır.
Ankara'nın bozkırında yetişen bir hayvan, Karoo bozkırında yeni bir vatan bulmuştur.
Belki tarih kitaplarının büyük cümleleri arasında bu hikâye küçük görünür.
Ama ekonomik tarih bazen böyledir.
Bir şehrin yüzyıllarca koruduğu servetin kaderi, savaş meydanında değil, bir geminin güvertesinde değişebilir.
Ve insan ister istemez şu soruyu soruyor:
Osmanlı erkek keçileri düşünmüş ama gebe bir Ankara keçisini mi unutmuştu?
Eğer öyleyse, Ankara'nın dünya tiftik pazarındaki yüzyıllık üstünlüğünü sarsan hikâyenin başlangıcında gerçekten de tek bir oğlak vardı.
Hem de daha Afrika'ya ayak basmadan dünyaya gelen bir oğlak.
Taner Topçu — Gazeteci, Araştırmacı Yazar
