Bir başkentin valsle imtihanı
Ankara’nın tarihini anlatırken nedense hep ciddi bir yüz takınırız.
Savaş vardır.
Yokluk vardır.
Meclis vardır.
İsyanlar, kararlar, inkılaplar vardır.
Peki hiç kimse gülmedi mi bu şehirde?
Güldü.
Hem de Cumhuriyet kurulurken Ankara’da öyle sahneler yaşandı ki bugün gözümüzün önüne getirince insanın yüzünde ister istemez bir tebessüm beliriyor.
Çünkü yeni bir devlet kuruluyordu ama o devleti kuran insanlar aynı zamanda yeni bir hayat yaşamayı da öğreniyorlardı.
Cepheden gelmiş subaylar…
Kalpaklarını henüz yeni çıkarmış milletvekilleri…
Anadolu’nun dört bir yanından Ankara’ya gelmiş memurlar…
Ve bir gün önlerine bambaşka bir dünya çıktı:
Balo.
Vals, tango, fokstrot…
Düşünsenize.
Birkaç yıl önce Sakarya’nın bozkırında ölüm kalım savaşı veren bir kuşağa şimdi:
“Beyefendi, dansa kalkmayacak mısınız?”
diye soruluyor.
Kolay mı?
İlk Cumhuriyet balolarının anlatılarında salonların kenarında bekleyen hanımlar, büfenin çevresinde oyalanan erkekler vardır.
Herkes birbirini kollamaktadır.
Birisi piste çıksa da arkası gelse…
Çünkü mesele piste çıkmak değil.
Çıktıktan sonra ne yapılacağıdır.
Vals biliyor musun?
Hayır.
Peki hanımefendi biliyor mu?
O da bilmiyor.
O zaman Cumhuriyet’in en barışçıl mücadelelerinden biri başlar:
Birbirinin ayağına basmadan üç dakika dans edebilmek.
Hatta anlatılan meşhur bir balo hikâyesi vardır.
Salonun zemini dans rahat olsun diye öylesine cilalanıp kayganlaştırılmıştır ki Mustafa Kemal, dans ettiği Şefika Hanım’la birlikte kayıp yere düşer.
Ardından başka bir çift de onların üzerine düşer.
Bir an düşünün.
Cumhurbaşkanı yerde.
Hanımefendiler yerde.
Beyefendiler yerde.
Ve genç Cumhuriyet’in bütün protokolü ne yapacağını şaşırmış halde onlara bakıyor.
Herhalde Ankara tarihinin en yüksek rütbeli toplu düşüşlerinden biridir bu.
Ama kimse Cumhuriyet’i kurmanın kolay olacağını söylememişti.
Hele vals yaparak kurmanın hiç…
Ankara Palas açıldığında mesele daha da büyüdü.
Meclis’in karşısında artık Cumhuriyet’in vitrini vardı.
Diplomatlar, milletvekilleri, bürokratlar, yabancı konuklar…
İçeride orkestra çalıyor.
Kadınlar ve erkekler dans ediyor.
Dışarıdaki Ankara ise henüz bambaşka bir Ankara.
Yakup Kadri’nin Ankara romanında bu karşılaşmayı anlatan küçücük ama nefis bir sahne vardır.
Dışarıdan gelen biri sorar:
“Burada ne var?”
Cevap verilir:
“Balo var, balo…”
Adam bakar.
Çünkü “balo”nun ne olduğunu bilmiyordur.
Belki de Cumhuriyet’in ilk yıllarını anlatan yüzlerce sayfalık kitapların söyleyemediğini o küçücük sahne söyler.
Bir kapının içinde yeni hayat vardır.
Kapının dışında eski hayat.
Ve aralarında yalnızca birkaç metre…
Sonra o mesafe yavaş yavaş kapanacaktır.
İnsanlar dans etmeyi öğrenecek.
Kravat bağlamayı öğrenecek.
Kadınla erkeğin aynı salonda yan yana bulunmasına alışacak.
Orkestra sesine alışacak.
Ankara da değişecektir.
Ama bana sorarsanız o yılların en güzel tarafı kusursuz olmamalarıdır.
Çünkü biz bugün Cumhuriyet’i çoğu zaman siyah beyaz fotoğraflardan seyrediyoruz.
Herkes ciddi.
Herkes dimdik.
Herkes tarihe poz veriyor.
Oysa o fotoğrafların birkaç dakika sonrasında hayat devam ediyordu.
Birinin papyonu yamuluyordu.
Bir başkası dansa kalkmamak için büfeye kaçıyordu.
Birisi valsin yönünü şaşırıyordu.
Bir başkası hanımefendinin ayağına basıyordu.
Bazen de Cumhurbaşkanı bile kayıp yere düşüyordu.
İşte belki Cumhuriyet’in en güzel tarafı da buydu.
Onu kuranlar mermerden yapılmış insanlar değildi.
Yanılan, düşen, gülen, öğrenen insanlardı.
Ama düştüklerinde kalkmasını biliyorlardı.
Ankara da öyle yaptı.
Önce yürümeyi öğrendi.
Sonra koşmayı.
Bir akşam da müzik başladı.
Ve genç başkent, biraz acemice de olsa…
dans etmeye başladı.
