Whatsapp Image 2026 11 17 At 10.17.27 (1)

2021’de Kırgızistan ve Özbekistan’a yaptığım yolculuk, benim için yalnızca iki ülkeyi görmekten ibaret değildi. Her şehirde başka bir zamanın kapısı aralanıyor, her taşın ve her anlatının ardında geçmişten bugüne uzanan bir iz beliriyordu.

Kırgızistan’ın Oş şehri, bu yolculukta belleğimde en derin yer eden duraklardan biri oldu. Oş’a yaklaşırken karşıma çıkan Süleyman Dağı, bir dağdan fazlasıydı. Şehre yukarıdan bakan bu kayalık yükselti, sanki yüzyıllardır insanların dualarını, korkularını ve umutlarını içinde saklıyordu.

Dağın içindeki mağaralarda dolaşırken kendimi bir müzeden çok, tarihin içine açılmış odalarda buldum. Bir çömlek, bir dokuma, gündelik hayattan kalmış küçük eşyalar… Bunlar vitrinde sergilenen nesneler olmaktan çıkıyor; bir zamanlar bu dağın çevresinde yaşamış insanların sessiz tanıklarına dönüşüyordu. Bir yatağın düzenine, bir eşyanın biçimine bakarken, aradan geçen yüzyıllara rağmen insan hayatının ne kadar tanıdık olduğunu düşündüm.

Süleyman Dağı’nın adı da kendi başına bir hikâye taşıyor. Halk arasında “Süleyman Tahtı” diye anılan kayalıklar, Hazreti Süleyman’a bağlanan anlatılarla kuşatılmış. Kimi taşlarda bir iz gösteriliyor, kimi yerde bir tahtın gölgesinden söz ediliyor. Bunların her biri, bu dağın çevresinde kuşaktan kuşağa aktarılan inançların ve hatıraların parçası.

Ben orada bu anlatıların doğruluğunu kanıtlamaya değil, insanların onları nasıl yaşattığını anlamaya çalıştım. Kadınların dua ettiği, çocukların dilek tuttuğu bu dağda geçmiş, yalnızca kitaplarda anlatılan bir zaman değildi. Bugünün insanlarının inancında ve gündelik hayatında yaşamayı sürdürüyordu.

Beni etkileyen bir başka şey de dağın içindeki müzenin sadeliğiydi. Her şey büyük bir gösteriye dönüştürülmemişti. Eşyalar, anlatmak istediklerini kendi sessizlikleriyle söylüyordu. Bazen bir müze, ziyaretçiyi bilgiye boğmadan da geçmişle karşı karşıya getirebilir. Oş’ta hissettiğim tam olarak buydu: Dağın içinden çıkan eşyalar, sanki hâlâ sahiplerinin sesini taşıyordu.

Şehrin belleği yalnızca Süleyman Dağı’nda saklı değildi. Meydanda yükselen Lenin heykeli de Oş’un yakın geçmişinden kalan güçlü bir işaretti. Bir yanda yüzyıllardır kutsal kabul edilen bir dağ, öte yanda Sovyet döneminin simgesi… İkisi aynı şehirde, aynı gökyüzünün altında duruyordu. Oş’ta zaman, bir dönemin bitip ötekinin başladığı keskin çizgilerle ayrılmamış gibiydi. Eski olan silinmemiş, yeni olan da onun üzerine kendi izini bırakmıştı.

Oğuz adıyla ilgili anlatılar da yolculuğum boyunca zihnimi meşgul etti. Bir şehrin adını, halkın belleğinde yaşayan hikâyelerle birlikte düşünmek insanı ister istemez köklerine götürüyor. Tarih bazen yazıtlarda, bazen arşivlerde karşımıza çıkar; bazen de insanların dilinde yaşamayı sürdürür. Oş’ta beni düşündüren, işte bu yaşayan hafızaydı.

Bu yolculuğa Oğuz’un izini sürme merakıyla çıkmıştım. Süleyman Dağı’nda, mağaraların içinde ve şehrin meydanında karşıma çıkanlar, bana yalnızca geçmişi anlatmadı. Geçmişle bugün arasındaki bağın hâlâ kopmadığını da gösterdi.

Oş’tan ayrılırken aklımda tek bir soru kaldı:

Ben Oğuz’un izini aramaya mı gelmiştim, yoksa bu iz, çoktan benim içimde mi duruyordu?