Yaz mevsiminin gelmesiyle birlikte artan sıcaklık ve nem, yalnızca insanları bunaltmıyor; aynı zamanda zararlı mikroorganizmalar için de ideal bir çoğalma ortamı oluşturuyor.
Özellikle yaz aylarında tüketimi artan sebze ve meyveler, doğru şekilde temizlenmediğinde ciddi enfeksiyonlara neden olabiliyor. Uzmanlar, basit görünen hijyen kurallarının ihmal edilmesinin hem bireysel hem de toplu gıda zehirlenmelerine yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Ankara Etlik Şehir Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Aslı Haykır Solay, tarladan sofraya uzanan süreçte sebze ve meyvelerin pek çok aşamadan geçtiğini, bu süreç boyunca çeşitli bakteri, virüs ve parazitlerle temas edebildiğini belirterek özellikle yaz aylarında hijyen kurallarına daha fazla dikkat edilmesi gerektiğini söyledi.
Tarladan sofraya uzanan risk
Sebze ve meyveler üretim, hasat, taşıma, depolama ve satış aşamalarında toprak, sulama suyu, nakliye araçları ve insan teması nedeniyle birçok mikroorganizmayla karşı karşıya kalabiliyor. Yaz aylarında yükselen sıcaklık ve nem ise bu mikroorganizmaların çok daha hızlı çoğalmasına neden oluyor.
Doç. Dr. Solay, gerekli hijyen önlemlerinin alınmaması halinde salmonella ve norovirüs gibi hastalık etkenlerinin kısa sürede çoğalarak gıda kaynaklı enfeksiyonlara ve toplu salgınlara yol açabileceğini belirtti.
Sağlıklı tüketimin ilk şartı doğru temizlik
Sebze ve meyvelerin temizliğinde en önemli aşamanın mekanik temizlik olduğuna dikkat çeken Solay, gözle görülen kir, çamur ve çürümüş kısımların mutlaka temizlenmesi gerektiğini vurguladı.
Uzmanlara göre ilk adım, ürünlerin bol akan su altında dikkatlice ovalanarak yıkanması olmalı. Bu işlem sırasında kullanılacak özel sebze ve meyve fırçaları, yüzeyde bulunan kirlerin daha etkili şekilde uzaklaştırılmasını sağlıyor.
Mekanik temizliğin ardından karbonatlı ve sirkeli su uygulamasının yapılması ise hem tarım ilacı kalıntılarının azaltılmasına hem de yüzeyde bulunan mikroorganizmaların önemli ölçüde uzaklaştırılmasına katkı sağlıyor. Doç. Dr. Solay, bu yöntemin temizlik etkinliğini yüzde 80 ila 90 oranında artırabildiğini ifade ediyor.
Yıkandıktan sonra doğru saklama da önemli
Uzmanlar, yıkama işlemi tamamlanan sebze ve meyvelerin mümkün olduğunca kısa sürede tüketilmesini öneriyor. Hemen tüketilmeyecek ürünlerin ise iyice kurulanarak üzerindeki nemin giderilmesi ve buzdolabında kapalı saklama kaplarında muhafaza edilmesi gerektiği belirtiliyor.
Nemli bırakılan ürünlerde bakteri ve küf oluşumunun daha kolay gerçekleştiğine dikkat çeken uzmanlar, saklama koşullarının da en az yıkama kadar önemli olduğunun altını çiziyor.
Karpuz ve kavunu yıkamadan kesmek
Yaz aylarının vazgeçilmez meyveleri arasında yer alan kavun ve karpuz konusunda ise önemli bir uyarı yapılıyor.
Birçok kişi kalın kabuklu olduğu için bu meyvelerin dış yüzeyini yıkamadan kesiyor. Oysa bu alışkanlık ciddi sağlık risklerini beraberinde getiriyor.
Doç. Dr. Aslı Haykır Solay, "Karpuz ve kavun gibi kabuklu meyvelerin iç kısmı tüketildiği için dışının temizlenmesine gerek olmadığı düşünülüyor. Ancak bıçak kesim sırasında kabuğun üzerindeki bakteri ve diğer mikroorganizmaları doğrudan meyvenin yenilen kısmına taşıyor. Bu nedenle kavun ve karpuz mutlaka dış yüzeyi iyice yıkandıktan sonra kesilmelidir." uyarısında bulundu.
Basit önlemler büyük hastalıkları önlüyor
Uzmanlara göre yaz aylarında görülen gıda kaynaklı enfeksiyonların önemli bir bölümü, doğru hijyen kurallarına uyularak önlenebiliyor. Akan su altında yıkama, karbonat ve sirke ile desteklenen temizlik, uygun saklama koşulları ve özellikle kabuklu meyvelerin kesilmeden önce mutlaka yıkanması; hem bireysel sağlığın korunması hem de olası salgınların önüne geçilmesi açısından büyük önem taşıyor.
Yaz sofralarının vazgeçilmezi olan taze meyve ve sebzeleri güvenle tüketebilmek için birkaç dakikalık doğru temizlik uygulaması, ciddi sağlık sorunlarının önüne geçebilecek en etkili yöntemlerden biri olarak öne çıkıyor.
"Kavun ve Karpuzu Yıkamadan Kesmeyin"
Yaz sıcaklarıyla birlikte artan nem ve sıcaklık, sebze ile meyveleri mikroorganizmalar için adeta bir üreme alanına dönüştürüyor.
Yaz aylarında beslenme alışkanlıklarında meyve ve sebzelerin payı artarken, bu gıdaların doğru şekilde temizlenip saklanmaması ciddi enfeksiyon risklerini de beraberinde getiriyor. Ankara Etlik Şehir Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Aslı Haykır Solay, tarladan sofraya gelene kadar uzun bir zincirden geçen taze besinlerin, sıcaklık ve nemin etkisiyle bakterilerin hızla çoğaldığı birer "besiyeri" haline gelebileceğine dikkat çekti. Kurallara uyulmadığı takdirde salmonella ve norovirüs gibi patojenlerin hızla üreyerek toplu salgınlara yol açabileceğini belirten Doç. Dr. Solay, sağlıklı tüketim için altın değerinde kurallar sıraladı.
Temizlikte İlk Kural: Mekanik Arındırma, Sirke ve Karbonat
Sebze ve meyve temizliğinde en kritik aşamanın gözle görülür kirlerin temizlenmesi olduğunu ifade eden Doç. Dr. Solay, şu yöntemleri önerdi: "İlk başta mekanik temizlik çok önemlidir. Gıdaların üzerindeki toprak, çamur ve çürümüş kısımlar mutlaka arındırılmalıdır. Bunun için besinleri akan suyun altında ovalayarak yıkamak gerekir. Özel sebze temizleme fırçaları bu süreci hem kolaylaştırır hem de daha etkin kılar. Mekanik temizliğin ardından karbonatlı ve sirkeli suların sırasıyla kullanılması, hem tarım ilacı kalıntılarını bertaraf eder hem de mikroorganizmaların yok edilmesini kolaylaştırır. Bu yöntem, temizlik sürecine yüzde 80-90 oranında olumlu katkı sağlar."
Yıkama işleminin ardından gıdaların hızla tüketilmesi gerektiğini vurgulayan Solay, hemen tüketilmeyecek ürünlerin iyice kurulanıp nemden arındırıldıktan sonra buzdolabında kapalı kaplarda saklanması gerektiğini belirtti.
Sık yapılan hatalardan birinin kabuklu meyvelerin yıkanmaması olduğunu dile getiren Doç. Dr. Solay, "Özellikle kavun ve karpuz gibi kalın kabuklu meyvelerin içi yeneceği için dışının yıkanmasına gerek duyulmayabiliyor. Ancak bıçakla kesim esnasında kabuktaki tüm mikroorganizmalar doğrudan meyvenin etli kısmına nüfuz ediyor. Bu yüzden kabuklu meyveler de kesilmeden önce mutlaka dıştan yıkanmalıdır." dedi.
