GİZLENENİN PEŞİNDE


Türkiye, Mustafa Kemal Atatürk'ü 10 Kasım 1938'de kaybetti.
Ama onu toprağa verebilmek için tam on beş yıl bekledi.
Sanırım hikâyenin en az konuşulan tarafı da budur.
Çünkü hepimiz 10 Kasım 1938'i biliriz. Dolmabahçe'yi, İstanbul'un vedasını, Ankara'daki büyük cenaze törenini biliriz. Bir de 10 Kasım 1953'ü, Atatürk'ün Anıtkabir'e götürülüşünü hatırlarız.
Fakat bu iki tarih arasındaki on beş yılın hikâyesini pek bilmeyiz.
GEÇİCİ BİR MEZAR
Atatürk'ün naaşı 21 Kasım 1938'de Ankara Etnografya Müzesi'ne getirildi.
Burası onun gerçek mezarı değildi.
Anıtkabir yapılıncaya kadar kalacağı geçici istirahatgâhtı. Müzenin iç avlusundaki havuz kaldırıldı, avlunun üzeri kapatıldı ve burası bir mezar alanına dönüştürüldü. 31 Mart 1939'da kurşun tabut, hazırlanan geçici kabre yerleştirildi.
Türkiye'nin kurucusu bundan sonra tam on beş yıl burada kalacaktı.
Üstelik onun nereye defnedileceği bile başlangıçta belli değildi.
Çankaya düşünüldü.
Ankara Kalesi düşünüldü.
Atatürk Orman Çiftliği, Etnografya Müzesi, Gençlik Parkı, Hıdırlıktepe, eski Ziraat Mektebi ve başka yerler tartışıldı.
Sonunda Rasattepe'de karar kılındı.
Bugünkü Anıttepe'de...
FAKAT BİR BAŞKA MESELE VARDI
Anıtkabir'in ne zaman tamamlanacağı bilinmiyordu.
Bu nedenle Atatürk'ün naaşının uzun süre korunması gerekiyordu.
Gülhane'den Prof. Dr. Lütfi Aksu tarafından tahnit işlemi gerçekleştirildi.
İşlem öylesine kayıtlı ve kontrollü yapılmıştı ki kullanılan koruyucu solüsyonun formülü iki küçük şişeye konuldu. Şişelerin ağızları lehimlendi, üzerlerine içerikleri yazıldı ve Atatürk'ün naaşının yanına bırakıldı.
Bir gün mezar açıldığında, yıllar önce ne yapıldığının bilinmesi gerekiyordu.
Ve o gün gerçekten geldi.
9 KASIM 1953
Anıtkabir artık hazırdı.
Atatürk ertesi gün ebedî istirahatgâhına götürülecekti.
Fakat önce Etnografya Müzesi'ndeki tabutun açılması ve on beş yıl önce gerçekleştirilen tahnit işleminin çözülmesi gerekiyordu.
8 Kasım gecesi Ankara Valisi, Ankara Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Kürsüsü Başkanı Prof. Dr. Kâmile Şevki Mutlu'yu aradı.
Ertesi sabah tarihî bir görevi vardı.
Mutlu'nun yanında Adli Tıp Doçenti Cahit Özen, Dr. Şeref Yazgan ve otopsi teknisyeni Salih Kebapçı da bulunacaktı.
9 Kasım 1953 sabahı Etnografya Müzesi'nin kapıları kapandı.
Ve Atatürk'ün tabutu açıldı.
Önce ahşap tabut...
Ardından kurşun muhafaza...
On beş yıldır kimsenin görmediği naaş ortaya çıkarıldı.
Prof. Kâmile Şevki Mutlu'nun gözetiminde yapılan incelemede tahnit işleminin başarılı olduğu görüldü.
Orada bulunanlara, isteyenlerin Atatürk'ün yüzünü görebileceği söylendi.
Bazıları yaklaştı.
Eski Meclis Başkanı Abdülhalik Renda da onlardan biriydi.
Kaynaklarda Renda'nın gördüğü manzara karşısında fenalaştığı, hatta bayıldığı anlatılır.
Düşünün...
Atatürk'le yıllarca aynı devletin içinde görev yapmış bir insan, ölümünden on beş yıl sonra onun başucunda yeniden duruyordu.
SON GECE
İşlem tamamlandı.
Fakat defin ertesi gün yapılacaktı.
Bu nedenle naaşın korunması için yeniden geçici bir koruyucu işlem uygulandı. Kurşun tabut tekrar kapatıldı.
Atatürk, Etnografya Müzesi'ndeki son gecesini geçirdi.
Ertesi sabah...
10 Kasım 1953.
Ölümünün tam on beşinci yıldönümü.
Bu kez Ankara sokaklarında başka bir cenaze alayı vardı.
Atatürk, geçici mezarından çıkarılıp Anıtkabir'e götürülüyordu.
Ve sonunda toprağa verilecekti.
ON BEŞ YIL SONRA TOPRAK
Burada hikâyenin belki de en anlamlı tarafı ortaya çıkıyor.
Atatürk'ün Anıtkabir'deki mezarı, yukarıdan gördüğümüz büyük mermer lahit değildir.
O lahit semboliktir.
Gerçek mezar onun altındaki mezar odasındadır.
Atatürk'ün naaşı burada toprağa verilmiştir.
Böylece 1938'de başlayan yolculuk, ancak 1953'te tamamlanmıştır.
Bir devlet kurulmuştu.
Bir başkent kurulmuştu.
Ve o başkentin kurucusu için, Ankara'nın ortasında yeni bir tepe hazırlanmıştı.
Belki de bu hikâyeyi tek bir cümle anlatmaya yeter:
Atatürk 1938'de öldü; fakat toprağa kavuşması için Türkiye'nin on beş yıl daha beklemesi gerekti.
Ve bugün Anıtkabir'in Şeref Holü'ndeki o büyük taşın önünde durduğumuzda aslında yalnızca bir mezara bakmıyoruz.
Altımızda, Cumhuriyet tarihinin on beş yıl süren son yolculuğu yatıyor.