Türkiye Cumhuriyeti'nin İkinci Adamı: İsmet İnönü

Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde yetişmiş tecrübeli bir kurmay subay, Kurtuluş Savaşı’nın Garp Cephesi Komutanı, Mudanya ve Lozan diplomasi masalarının çetin müzakerecisi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin 2. Cumhurbaşkanı: Mustafa İsmet İnönü.

Mustafa Kemal Atatürk’ün en yakın silah arkadaşı ve "İkinci Adam" olarak Türkiye tarihine damga vuran İsmet İnönü; askeri başarıları, çok partili hayata geçişteki kritik kararları ve İkinci Dünya Savaşı’nda ülkeyi çatışmanın dışında tutan diplomatik manevralarıyla cumhuriyet tarihinin en önemli figürlerinden biri olmuştur.

İşte İzmir'de başlayan 89 yıllık ömrün, askeri ve siyasi cephelerin, fikir dünyasının ve az bilinen insani detaylarının kapsamlı panoraması.

İLK YILLARI VE AİLESİ

Mustafa İsmet, 24 Eylül 1884 tarihinde İzmir’de dünyaya geldi. Babası Reşit Efendi Bitlisli Kürümoğulları ailesinden, annesi Cevriye Hanım ise Razgradlı (Bulgaristan) müderris Hacı Abdülfettah Efendi’nin kızıydı.

1916 yılında Mevhibe Hanım (İnönü) ile evlendi. Bu evlilikten Ömer, Erdal (fizik profesörü ve siyasetçi) ve Özden (Toker) adlarında üç çocuğu oldu.

Çok iyi derecede Fransızca, Almanca ve İngilizce bilen İnönü; disiplinli yaşam tarzı, satranç tutkusu, çello çalma merakı ve ileri yaşlarında öğrendiği yüzme sporuyla tanınırdı. Ankara'daki Pembe Köşk, onun aile yaşantısının ve cumhuriyetin burjuvazi kültürünün simgesi haline gelmiştir.

ASKER HAYATI VE ATATÜRK İLE TANIŞMA

Askeri eğitimini Mülkiye ve Topçu Mektebi’nde başarıyla tamamlayan İsmet Bey, 1906 yılında Erkan-ı Harbiye Mektebi’ni birincilikle bitirerek Kurmay Yüzbaşı oldu.

• Savaş Cepheleri: Trablusgarp, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’nda Çanakkale, Kafkasya ve Filistin cephelerinde görev aldı.

• Atatürk ile Tanışma: Mustafa Kemal ile ilk yakın teması 1916 yılında Kafkas Cephesi’nde (16. Kolordu) gerçekleşti. Mustafa Kemal Kolordu Komutanı, İsmet Bey ise onun Kurmay Başkanıydı. İki komutan arasındaki dostluk ve stratejik fikir birliği bu dönemde pekişti.

KURTULUŞ SAVAŞI

Milli Mücadele’nin başlamasıyla 1920’de Anadolu’ya geçen İsmet Bey, TBMM tarafından Garp (Batı) Cephesi Komutanlığı’na atandı.

CUMHURİYET DÖNEMİ VE FİKİR DÜNYASI

Cumhuriyet’in ilanından sonra Türkiye’nin ilk Başbakanı olan İsmet İnönü, Atatürk’ün devrimlerinin kararlı bir uygulayıcısı oldu.

• Milli Şef ve II. Dünya Savaşı: Atatürk’ün 1938’deki vefatının ardından oy birliğiyle 2. Cumhurbaşkanı seçildi. II. Dünya Savaşı’nın yıkıcı yıllarında izlediği hassas denge politikasıyla (1943 Adana ve Kahire Görüşmeleri) Türkiye’yi savaşın dışında tutmayı başardı.

• Çok Partili Hayata Geçiş: 1946’da çok partili döneme geçilmesini sağladı. 1950 seçimlerinde iktidarı Demokrat Parti’ye devrederek Türkiye'de kansız ve demokratik bir güç değişimine öncülük etti: "Bu yenilgi benim en büyük zaferimdir."

• Devletçilik ve Laiklik: Fikir dünyasında devletçi ekonomik modeli, laikliği, rasyonel eğitimi (Köy Enstitüleri'nin kuruluşu onun dönemindedir) ve devlet disiplinini savunmuştur.

EBEDİYETE UĞURLANIŞI VE ANITKABİR

İsmet İnönü, 25 Aralık 1973 tarihinde Ankara’daki Pembe Köşk’te 89 yaşında hayatını kaybetti. Devlet töreniyle Anıtkabir kompleksine defnedildi. Kabri, Anıtkabir'de Atatürk’ün mozolesinin tam karşısındaki zafer meydanında yer almaktadır.

AZ BİLİNENLER

1. Kulak İltihabı ve İşitme Sorunu

Gençlik yıllarında geçirdiği ağır ağır kulak iltihabı ve cephedeki top sesleri nedeniyle işitme kaybı yaşıyordu. Siyasette ve müzakerelerde işine gelmeyen veya yanıtlamak istemediği sorular karşısında kulaklığını çıkararak veya "Duymuyorum" diyerek durumu diplomatik bir avantaja çevirdiği söylenir.

2. "İnönü" Soyadı Nereden Geliyor?

1934 Soyadı Kanunu çıkarıldığında, Mustafa Kemal Atatürk tarafından Garp Cephesi'nde Yunan ordusunu mağlup ettiği I. ve II. İnönü Zaferleri’nin hatırasına bizzat "İnönü" soyadı verilmiştir.

3. Çello ve Satranç Aşkı

İsmet İnönü tam bir Klasik Batı Müziği sevdalısıydı. İleri yaşlarında çello çalmayı öğrenmiş ve Pembe Köşk’te düzenli oda müziği konserleri verdirtmiştir. Ayrıca mükemmel bir satranç oyuncusuydu; siyasi hamlelerini satranç disipliniyle kurguladığı ifade edilir.

4. Lozan'da Masaya Vurulan Yumruk ve Siyah Sandalye

Lozan görüşmelerinde Müttefik devletlerin (özellikle İngiliz temsilci Lord Curzon) baskılarına karşı gösterdiği sert direnç ve dik duruş meşhurdur. Müttefiklerin kendisine eşit şartlarda davranmadığını gördüğünde "Biz buraya galip bir devlet olarak geldik!" diyerek müzakereleri durdurmuş ve masayı terk etmiştir.

Cumhuriyet Tarihinin "Galip Hoca"sı: Celal Bayar

İçeriği Görüntüle

İsmet İnönü; askerliği, devlet adamlığı, çelikten diplomasisi ve demokrasiye geçişteki tarihsel sorumluluğu ile Türkiye Cumhuriyeti’nin harcını karma konusunda en büyük pay sahibi liderlerden biridir.