Batı dünyasının "Muhteşem" (The Magnificent), Doğu'nun ise adaletine atfen "Kanuni" olarak andığı 10. Osmanlı Padişahı I. Süleyman, 46 yıllık saltanatıyla Osmanlı İmparatorluğu'nu üç kıtada askeri, hukuki, mimari ve kültürel zirvesine taşıdı.
26 yaşında geçtiği tahtta sadece bir fatih değil; kanun yapıcı bir devlet adamı, "Muhibbi" mahlasıyla binlerce gazel yazan usta bir şair ve devletin işleyişini kurumsallaştıran stratejik bir zeka olarak iz bıraktı.
İşte doğumundan Zigetvar surları önündeki son nefesine kadar Kanuni Sultan Süleyman’ın muazzam yaşamı, özel hayatı, seferleri ve hakkında az bilinenlerin yer aldığı geniş kapsamlı tarihi dosya.
TAHTA ÇIKIŞI
Trabzon'da sancak beyliği yaptığı yıllarda iyi bir eğitim alan, kuyumculuk zanaatını öğrenen ve idari tecrübe kazanan Süleyman, babası Yavuz Sultan Selim'in 1520'deki vefatı üzerine rakipsiz olarak tahta çıktı. Babasının Doğu sefere ağırlık verip hazineyi doldurmasının ardından, genç padişah hedefini doğrudan Batı'ya ve Hristiyan dünyasının kilit noktalarına çevirdi.
Padişahlığı boyunca imparatorluğun adalet sistemini baştan aşağı yeniledi. Şer'i hukuk esas alınmakla birlikte, eyaletlerin örfi hukuklarını, vergi sistemlerini ve toprak düzenini modernleştiren kanunnameler hazırlattı. "Kanuni" unvanı da kendisine bu sistemli hukuki reformlarından dolayı sonraki yüzyıllarda verildi.
SEFERLERİ
Kanuni, 46 yıllık saltanatının yaklaşık 10 yılını at sırtında, seferlerde geçirdi. Toplamda 13 büyük sefer-i hümayun gerçekleştirdi.
| Sefer / Olay | Yıl | Stratejik Önemi ve Sonucu |
| Belgrad'ın Fethi | 1521 | Orta Avrupa'nın kilit kapısı açıldı, Macaristan yolu Osmanlı'ya girdi. |
| Rodos'un Fethi | 1522 | Doğu Akdeniz'deki Şövalye hakimiyeti sonlandırıldı, deniz güvenliği sağlandı. |
| Mohaç Meydan Muharebesi | 1526 | Macar Krallığı 2 saatte mağlup edildi, Budin Osmanlı kontrolüne geçti. |
| I. Viyana Kuşatması | 1529 | Kutsal Roma Germen İmparatorluğu gözdağı ile baskı altına alındı. |
| Irakeyn Seferi | 1534-1535 | Bağdat ve Tebriz Osmanlı topraklarına katıldı, Basra Körfezi'ne ulaşıldı. |
| Preveze Deniz Zaferi | 1538 | Barbaros Hayreddin Paşa komutasında Akdeniz bir "Osmanlı Gölü" haline geldi. |
| Zigetvar Seferi | 1566 | Kanuni'nin son seferi; kale alındı ancak Sultan zaferden hemen önce vefat etti. |
HÜRREM SULTAN VE ŞEHZADELER TRAJEDİSİ
Kanuni’nin özel hayatı, saray politikaları ve iktidar mücadelesi nedeniyle büyük dramlara sahne oldu.
-
Hürrem Sultan Aşkı: Saraya girmesinden itibaren Kanuni'nin derin bir sevgi ve saygıyla bağlandığı Hürrem Sultan, Osmanlı tarihinde nikahla nikahlanan ilk haseki sultan oldu. Padişahın siyasi kararlarında ve diplomaside önemli rol oynadı.
-
Şehzade Mustafa'nın Katli (1553): Nahçıvan Seferi sırasında, tahtı ele geçireceği iddiaları ve paşaların desteğini aldığı dedikoduları üzerine Kanuni’nin emriyle çadırında boğduruldu. Bu karar Osmanlı halkı ve askerleri arasında büyük üzüntü yarattı.
-
Şehzade Bayezid İsyânı (1561): Hürrem Sultan’ın ölümünden sonra Şehzade Selim ile taht kavgasına tutuşan ve Safeviler'e sığınan Bayezid, diplomatik temaslar sonucu oğullarıyla birlikte idam edildi.
ŞAİR MUHİBBİ
Kanuni, divan edebiyatının en çok gazel yazan şairlerinden biridir. Muhibbi (Dost, seven kişi) mahlasıyla 2.700'den fazla gazel kaleme almıştır.
Sağlığın ve dünya saltanatının geçiciliğini anlatan şu beyti, Türk edebiyatının en bilinen mısraları arasında yer alır:
"Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi,
Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi."
Aynı zamanda iyi bir hat sanatçısı ve kuyumcu olan Sultan, sanatçıları korumuş, Mimar Sinan ile birlikte İstanbul'u Süleymaniye Külliyesi gibi şaheserlerle donatmıştır.
GİZEMLİ VEFAT
1566 yılında 72 yaşında ve gut (damla) hastalığından muzdarip olmasına rağmen 13. seferine çıkan Kanuni, Zigetvar Kalesi kuşatması sürerken, kale düşmeden bir gün önce 7 Eylül 1566 gecesi otağında vefat etti.
Ordu demoralize olmasın diye vefatı Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa tarafından tam 48 gün boyunca gizlendi. Sultan'ın iç organları Zigetvar'da çıkarılarak oraya defnedildi; naaşı ise tahnit edilerek İstanbul'a getirildi ve Süleymaniye Camii haziresine gömüldü.
AZ BİLİNENLER
1. Kendi Eliyle Yüzük İşleyen Padişah
Kanuni, gençliğinde Trabzon'da Rum ustalarından kuyumculuk eğitimi almıştı. İktidarı boyunca boş vakitlerinde bizzat kurguladığı yüzükler, değerli taş işlemeli takılar ve fildişi oymalar yapmıştır. Hürrem Sultan'a hediye ettiği zümrüt yüzük bunlardan en bilinenidir.
2. Fransa Kralı'na Yazılan Tarihi Mektup
Pavie Muharebesi'nde Şarlken'e esir düşen Fransa Kralı I. François'nın annesinin yardım istemesi üzerine Kanuni'nin yazdığı mektup, Osmanlı diplomasisinin güç gösterisidir:
"Ben ki sultânü's-selâtîn ve bürhânü'l-havâkîn... Sen ki Françe vilâyetinin kralı olan Françesko'sun..." diyerek başlayan mektup, Fransa'ya askeri ve mali destek sağlamış, Avrupa dengelerini değiştirmiştir.
3. Süleymaniye'nin Harcındaki Değerli Taşlar
Süleymaniye Camii'nin yapımı uzayınca Safavi Şahı Tahmasb, Kanuni'ye alaycı bir mektupla birlikte inşaatın bitmesi için bir sandık değerli taş gönderdi. Kanuni bu duruma hiddetlenerek gönderilen mücevherleri caminin minaresinin harcına kattırdı. Bu minare "Cevahir Minaresi" olarak anılmıştır.
4. İki Kez Gömülen Kalp
Kanuni'nin iç organlarının gömüldüğü Zigetvar'daki yere sonradan bir türbe ve sembolik kasaba (Türbek) yapıldı. Bu türbe Macaristan tarihi için de önemli bir simge haline geldi ve günümüzde Türk-Macar Dostluk Parkı alanında yer almaktadır.
46 yıllık iktidarında Doğu ve Batı dünyasını şekillendiren Kanuni Sultan Süleyman, arkasında hukuki bir miras, Mimar Sinan şaheserleriyle donatılmış bir imparatorluk ve edebiyat tarihine geçen şiirler bırakarak tarihin en etkili liderleri arasında yerini aldı.
