Bir Kalem Susturuldu, Bir Birey Efsane Oldu: Uğur Mumcu

Türkiye’nin yakın tarihine damga vuran, cesur kalemi, derinlemesine araştırmaları ve ödün vermez ilkeli duruşuyla "araştırmacı gazetecilik" denince akla gelen ilk isim olan Uğur Mumcu; sadece bir gazeteci değil, bir dönemin toplumsal hafızası ve vicdanıydı. 24 Ocak 1993 sabahı Ankara’daki evinin önünde uğradığı bombalı suikast sonucu hayatını kaybeden Mumcu, arkasında onlarca kitap, binlerce köşe yazısı ve aydınlatılmayı bekleyen karmaşık ilişkiler ağı bıraktı.

Hukukçuluktan gazeteciliğe, siperdeki askerlik günlerinden karanlık odakların üzerine yürüyen devasa külliyata uzanan Uğur Mumcu’nun hayatı, özel dünyası, fikir evreni ve hakkında az bilinen ayrıntılar.

İDEALİST BİR HUKUKÇU

22 Ağustos 1942 tarihinde Kırşehir’de doğan Uğur Mumcu, dört çocuklu bir ailenin üçüncü çocuğuydu. Babası tapu kadastro memuru Hakkı Şinasi Bey, annesi ise Nadire Hanım’dı. Ailesinin Ankara’ya taşınmasıyla ilk ve ortaöğrenimini başkentte tamamladı. Devrim İlkokulu ve Bahçelievler Deneme Lisesi'ndeki başarılı öğrencilik yıllarının ardından Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne girdi.

1965 yılında Hukuk Fakültesi’nden mezun olduğunda, henüz 23 yaşında idealist bir gençti. Üniversite yıllarında kaleme aldığı "Yön" dergisindeki yazılarıyla dikkat çekti ve Yunus Nadi Yazı Yarışması’nda birincilik ödülü kazandı. 1969-1972 yılları arasında Prof. Dr. Tahsin Bekir Balta’nın asistanı olarak Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi İdare Hukuku Kürsüsü’nde görev yaptı. Hukuk nosyonu, ileride yapacağı araştırmacı gazetecilik dosyalarında belgelere dayalı çalışmasının en sağlam temelini oluşturacaktı.

GAZETECİLİK KARİYERİ

Uğur Mumcu’nun hayatındaki kırılma noktalarından biri 12 Mart 1971 muhtırası oldu. Bir yazısında kullandığı "Ordu uyanık olmalı" ifadesi gerekçe gösterilerek gözaltına alındı. Mamak Askeri Cezaevi’nde yaklaşık bir yıl tutuklu kaldı. Bu süreçte kendisine yöneltilen suçlamalar ve ordu içerisindeki tutumu nedeniyle askerliğini er olarak yapmasına karar verildi.

Ağrı’nın Patnos ilçesinde yedek subay yerine "sakıncalı piyade" olarak askerliğini yaptı. Bu ağır ve haksız muamele, onu yıldırtmak yerine Türk edebiyatı ve gazetecilik tarihine geçecek bir esere dönüştürdü. Askerlik dönüşü yazdığı "Sakıncalı Piyade" kitabı ve sonrasında tiyatroya uyarlanan oyunu, dönemin bürokratik absürtlüğünü ve baskı mekanizmalarını mizahi ama sarsıcı bir dille gözler önüne serdi.

1975 yılından itibaren Cumhuriyet Gazetesi’nde "Gözlem" başlıklı köşesinde yazmaya başlayan Mumcu; Yön, Devrim, Anka Ajansı ve kısa bir süre Milliyet gazetesinde de görev yaptı.

FİKİR DÜNYASI

Uğur Mumcu, Türk basınında kulaktan dolma bilgilerle yazma devrini kapatıp "belgeye dayalı gazetecilik" ekolünü başlatan isimdir. Onun fikir dünyasını belirleyen temel unsurlar şunlardı:

• Atatürkçülük ve Tam Bağımsızlık: Anti-emperyalist bir çizgiyi savunan Mumcu, Türkiye’nin bağımsızlığını ve laik cumhuriyet değerlerini her şeyin üzerinde tuttu.

• Hukukun Üstünlüğü: Hukuk formasyonunun kazandırdığı analitik zekayla, iddialarını kulaktan dolma dedikodulara değil; iddianamelere, mahkeme tutanaklarına, resmi raporlara ve devlet arşivlerine dayandırdı.

• Terör ve Organize Suç Odakları: Sağ-sol çatışmasının arka planındaki silah tüccarlarını, uyuşturucu baronlarını ve uluslararası istihbarat örgütlerinin Türkiye üzerindeki oyunlarını deşifre etti.

"Ben Atatürkçüyüm... Ben cumhuriyetçiyim... Ben anti-emperyalistim... Ben tam bağımsız Türkiye’den yanayım... Ben insan hakları savunucusuyum... Ben terörün karşısındayım... Öyleyse vurulayım, parçalanayım! Her parçamdan benim gibiler beni aşarak doğacaklar!"

ÖZEL HAYATI

Sert ve tavizsiz kaleminin ardında, evinde son derece naif, esprili ve ailesine bağlı bir insan vardı. 1976 yılında Güldal Haskan ile evlendi. Bu evlilikten Özgür (1977) ve Özge (1981) adında iki çocuğu dünyaya geldi.

Kızı Özge Mumcu’nun aktardığına göre, evde daktilo sesleri hiç susmazdı. Çevresi sürekli tehdit altında olmasına rağmen evde çocuklarına korku hissettirmemeye özen gösterir, onlarla vakit geçirirken mizahi yönünü ortaya çıkarırdı. Müzikle yakından ilgiliydi; klasikler, Türk halk müziği ve özellikle Ruhi Su türküleri çalışma odasının vazgeçilmez fon müziğiydi.

UNUTULMAZ KİTAP VE DOSYALARI

Uğur Mumcu, gazeteciliğini sadece günlük yazılarla sınırlamadı; Türkiye’nin en karmaşık ve çözülemeyen dosyalarını kitaplaştırarak tarihe not düştü:

24 OCAK 1993 ANKARA'DA PATLAYAN BİR BOMBA

24 Ocak 1993 Pazar günü, Ankara Karlı Sokak’taki evinin önünde park halinde bulunan 06 YR 245 plakalı Renault 12 markalı otomobiline binen Uğur Mumcu, kontağı çevirdiği anda aracına yerleştirilen C-4 tipi plastik bombanın patlaması sonucu hayatını kaybetti.

Cinayet, Türkiye’yi ayağa kaldırdı. Yüz binlerce insan sağanak yağmur altında Ankara sokaklarında "Tüm Türkiye Uğur Oldu" sloganlarıyla yürüdü. Cenaze töreni, cumhuriyet tarihinin en kitlesel ve görkemli vedalarından birine dönüştü.

Ancak cinayet soruşturması tam anlamıyla bir karmaşaya dönüştü. Olay yerinin delil toplamadan önce yıkanması, soruşturmayı yürüten yetkililerin çelişkili açıklamaları ve faillerin arkasındaki asıl azmettiricilerin (derin devlet, radikal örgütler, yabancı istihbarat servisleri) ortaya çıkarılamaması, cinayeti Türkiye’nin en büyük faili meçhul dosyalarından biri haline getirdi.

AZ BİLİNENLER

1. Daktilosunun Başına Geçmeden Önce Temizlik Yapardı

Mumcu’nun yakın çevresi, onun çalışma masasına ve daktilosuna karşı titizliğini çok iyi bilirdi. Yazmaya başlamadan önce mutlaka masasını siler, daktilosunu fırçalar ve tuşlarını temizlerdi. Çalışma ortamındaki bu düzen, zihnindeki berraklığın bir yansımasıydı.

2. Papa Suikastçısı Mehmet Ali Ağca ile Roma’da Yüz Yüze Görüşme

Mehmet Ali Ağca Papa’yı vurduğunda, dünya basını olayı basit bir "komünist komplo" olarak görmeye meyilliyken, Mumcu olayın peşini bırakmadı. Roma Cezaevi’ne giderek Ağca ile yüz yüze görüşen tek Türk gazeteci oldu ve Ağca’nın çelişkili ifadelerini tek tek çürüttü.

3. Tehditlere Karşı "Korku" Yanıtı

Kendisine yöneltilen yoğun suikast ve ölüm tehditlerine karşı yakın arkadaşlarının "Neden koruma tutmuyorsun ya da yurt dışına gitmiyorsun?" sorularına hep aynı cevabı verirdi: "Unutmayalım ki cesurlar bir kere ölür, korkaklar her gün ölür."

4. Son Sabah ve Yarım Kalan Daktilo Sayfası

Saldırıya uğradığı 24 Ocak sabahı, masasında üzerinde çalıştığı "Kürt Dosyası" kitabının taslakları duruyordu. Daktilosunda henüz tamamlanmamış bir sayfa takılıydı. Katledilmeseydi, o hafta bölgedeki terör-kaçakçılık-istihbarat üçgenini deşifre edecek yeni belgeleri yayımlayacaktı.

5. Adına Açılan Vakıf ve "Uğur Mumcu Sesleniyor"

Ölümünün ardından ailesi tarafından kurulan Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı (um:ag), genç gazeteciler yetiştirmeye ve onun araştırmacı gazetecilik mirasını yaşatmaya devam etmektedir. Her yıl 24-31 Ocak tarihleri arası Türkiye’de "Adalet ve Demokrasi Haftası" olarak anılmaktadır.

Demir Şansölye: Otto von Bismarck

İçeriği Görüntüle

Uğur Mumcu; Kalemini hiçbir gücün emrine vermeyen, gerçeğin peşinde bedel ödemeyi göze alan duruşuyla Türkiye’nin aydınlanma mücadelesindeki sarsılmaz yerini koruyor.