Modern tarihin en büyük kırılma noktalarından biri olan Ekim Devrimi’nin mimarı, Sovyetler Birliği’nin kurucusu Vladimir İlyiç Lenin’in doğumunun üzerinden tam 156 yıl geçti.
Çarlık Rusyası’nın küllerinden dünyanın ilk sosyalist devletini inşa eden, fikirleriyle 20. yüzyıla damga vuran ve bugün hâlâ Kızıl Meydan’daki mozolesinde "uyumaya" devam eden Lenin’in hayatı; sürgünler, teorik tartışmalar ve radikal bir toplumsal dönüşümün öyküsüdür.
İmparatorlukları deviren "mühürlü tren" yolculuğundan, Kızıl Ordu’nun kuruluşuna ve son nefesine kadar Lenin’in hayatını tüm detaylarıyla mercek altına alıyoruz.
ULYANOV'DAN LENİN'E
Lenin, 1870 yılında Simbirsk’te (bugünkü Ulyanovsk) varlıklı ve eğitimli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Gerçek adı Vladimir İlyiç Ulyanov’du.
- Dönüm Noktası: 1887 yılında ağabeyi Aleksandr’ın Çar III. Aleksandr’a suikast girişimi nedeniyle idam edilmesi, genç Vladimir’in hayatındaki en büyük kırılma noktası oldu. Ağabeyinin intikamını bireysel terörle değil, kitlelerin örgütlü mücadelesiyle almaya yemin etti.
- Hukuk ve Marksizm: Kazan Üniversitesi’nde hukuk eğitimi alırken Marksist fikirlerle tanıştı. Radikal görüşleri nedeniyle okuldan atılsa da dışarıdan sınava girerek birincilikle mezun oldu.
SÜRGÜN VE MÜHÜRLÜ TREN
Lenin’in siyasi kariyerinin büyük bir kısmı Rusya dışındaki kafelerde ve Sibirya’nın karlı düzlüklerinde geçti.
- Sibirya Sürgünü: 1897’de tutuklanarak Sibirya’ya gönderildi. Burada yol arkadaşı ve gelecekteki eşi Nadejda Krupskaya ile evlendi.
- Avrupa Yılları: Cenevre, Londra ve Zürih’te yaşadı. Iskra (Kıvılcım) gazetesini çıkararak Rusya’daki işçi hareketini uzaktan yönetti. 1903’te partinin "Bolşevik" (Çoğunluk) kanadının lideri oldu.
- 1917 ve Dönüş: Birinci Dünya Savaşı sırasında İsviçre’deyken, Almanya’nın sağladığı "mühürlü bir tren" ile Rusya’ya döndü. Almanlar, Lenin’in Rusya’yı savaştan çekeceğini biliyordu ve bu kumar tuttu.
DEVRİM VE SSCB
Lenin’in "Nisan Tezleri" ile başlattığı süreç, 1917 Ekim’inde Kışlık Saray’ın basılmasıyla zirveye ulaştı.
- Ekmek, Barış ve Toprak: Bu üç kelimelik sloganla halkın desteğini arkasına aldı.
- İç Savaş: Devrim sonrası Rusya, "Beyaz Ordu" (Çarlık yanlıları) ve "Kızıl Ordu" (Bolşevikler) arasında kanlı bir iç savaşa sürüklendi. Lenin, Leon Troçki ile birlikte bu zorlu süreci yönetti.
- SSCB’nin Doğuşu (1922): 30 Aralık 1922’de Rusya, Ukrayna, Beyaz Rusya ve Transkafkasya cumhuriyetlerinin birleşmesiyle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) resmen kuruldu. Bu, tarihte tek bir partinin yönettiği ilk çok uluslu sosyalist devletti.
MÜTEVAZI BİR HAYAT
Lenin, iktidarının zirvesindeyken bile lüksten nefret eden, disiplinli ve sade bir yaşam sürdü.
- Nadejda Krupskaya: Sadece eşi değil, en yakın çalışma arkadaşı ve sekreteriydi.
- Satranç ve Kediler: Lenin, koyu bir satranç hayranıydı ve kedileri çok severdi. Hatta sürgün yıllarında vaktinin çoğunu kütüphanelerde ve satranç tahtası başında geçirirdi.
- Suikast Girişimi: 1918’de Fanya Kaplan adlı bir sosyalist devrimci tarafından vuruldu. Vücudunda kalan kurşunların sağlığını kalıcı olarak bozduğu ve sonraki felçlerine zemin hazırladığı söylenir.
ÖLÜMÜ
Lenin, 1922’den itibaren bir dizi felç geçirdi. 21 Ocak 1924’te, henüz 53 yaşındayken hayatını kaybetti.
|
Olay |
Detay |
|
Vasiyeti |
Lenin, vasiyetinde Stalin’in çok kaba olduğunu ve genel sekreterlikten alınması gerektiğini belirtmişti ancak bu mektup uzun süre gizlendi. |
|
Tahnit İşlemi |
Normalde toprağa gömülmek istiyordu ancak Stalin, onu bir "seküler aziz" haline getirmek için vücudunu mumyalattı. |
|
Mozole |
Bugün hâlâ Moskova’da Kızıl Meydan’da bulunan mozolesinde, özel bir kimyasal karışım sayesinde bozulmadan sergilenmektedir. |
AZ BİLİNENLER
- "Kayıp Ses": Lenin’in 1919-1921 yılları arasında yaptığı konuşmaların gramofon kayıtları günümüze kadar ulaşmıştır. Bu kayıtlarda Lenin’in oldukça tiz, hızlı ve heyecanlı bir ses tonuna sahip olduğu duyulabilir.
- Nobel Adaylığı: 1917 yılında, Rusya’yı savaştan çıkardığı ve barışı sağladığı gerekçesiyle Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterilmiştir.
- Soyağacı Sırrı: Lenin’in büyükbabasının Yahudi olduğu gerçeği, Sovyetler döneminde bir devlet sırrı olarak saklanmış, ancak 1990’larda arşivlerin açılmasıyla kesinleşmiştir.
- Dillerin Efendisi: Akıcı bir şekilde Almanca, Fransızca ve İngilizce konuşabiliyordu; ayrıca Latince ve Yunanca okuyabiliyordu.
- Inessa Armand: Tarihçiler arasında Lenin’in Fransız sosyalist Inessa Armand ile uzun süreli ve derin bir aşk ilişkisi yaşadığı, eşi Krupskaya’nın da bu durumu bildiği ancak partinin selameti için sessiz kaldığı yaygın bir görüştür.
Vladimir Lenin, bugün kimileri için bir kurtarıcı, kimileri içinse baskıcı bir rejimin kurucusu. Ancak kesin olan şu ki; onun 1917’de attığı adımlar, bugünkü modern dünyanın jeopolitik haritasını ve siyasi düşünce yapısını derinden etkilemeye devam ediyor.