13 Ekim 1927'de Malatya'da doğan Turgut Özal, mühendislik eğitiminin ardından kamu yönetiminde ve kalkınma projelerinde görev aldı. Devlet Planlama Teşkilatı'nın kuruluş çalışmalarında yer alan Özal, 1960'lı yıllarda dönemin siyasetçilerinin danışmanlığını üstlendi. Dünya Bankası'nda danışman olarak çalıştıktan sonra özel sektörde yöneticilik yaptı ve Türkiye'nin ekonomik yapılanmasına ilişkin deneyim kazandı.
24 ocak kararlarının mimarı
1979 yılında Başbakanlık Müsteşarlığı görevine getirilen Özal, Türkiye ekonomisinde köklü değişimlerin başlangıcı olarak kabul edilen 24 Ocak Kararları'nın hazırlanmasında önemli rol oynadı. Serbest piyasa ekonomisine geçişi hedefleyen bu program, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından da uygulanmaya devam etti. Ekonomiden sorumlu başbakan yardımcılığı görevini üstlenen Özal, reformları sürdürse de yaşanan görüş ayrılıkları nedeniyle 1982 yılında görevinden istifa etti.
ANAP iktidarı ve reform yılları
Siyasi yasakların gevşetilmesinin ardından 20 Mayıs 1983'te Anavatan Partisi'ni (ANAP) kuran Özal, aynı yıl yapılan genel seçimlerde partisini tek başına iktidara taşıdı. Başbakanlık döneminde döviz piyasasının serbestleşmesi, dış ticaretin geliştirilmesi ve özel sektörün güçlendirilmesine yönelik politikalar uygulandı. Türkiye ekonomisi 1983-1991 yılları arasında ortalama yüzde 5'in üzerinde büyüme kaydetti. Ancak yüksek enflasyon, toplumsal tartışmalar ve artan güvenlik sorunları hükümetinin karşı karşıya kaldığı önemli başlıklar arasında yer aldı.
Cumhurbaşkanlığı ve dış politikadaki etkisi
1989 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Cumhurbaşkanı seçilen Turgut Özal, cumhurbaşkanlığı döneminde de siyasetin en etkili isimlerinden biri olmayı sürdürdü. Soğuk Savaş'ın sona erdiği dönemde Türkiye'nin Batı dünyasıyla ilişkilerini güçlendirmeye çalıştı. Avrupa Birliği'ne tam üyelik başvurusunun yapıldığı süreçte görev aldı. Körfez Savaşı sırasında ABD Başkanı George H. W. Bush ile yakın temas kurarken Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında Orta Asya Türk Cumhuriyetleriyle ilişkilerin geliştirilmesine öncülük etti.
Tartışmalı ölüm ve geride bıraktığı miras
Şubat 1987'de ABD'de bypass ameliyatı geçiren Özal, doktorların uzun yolculuklardan kaçınması yönündeki tavsiyelerine rağmen Nisan 1993'te Orta Asya ülkelerini kapsayan yoğun bir gezi programına çıktı. Türkiye'ye dönüşünden iki gün sonra, 17 Nisan 1993'te Çankaya Köşkü'nde rahatsızlanarak hayatını kaybetti. Resmi kayıtlara göre ölüm nedeni kalp krizi olarak açıklandı. Ancak yıllar boyunca ölümünün suikast sonucu gerçekleşmiş olabileceği yönündeki iddialar gündemde kaldı. 2012 yılında mezarının açılmasıyla yapılan incelemelerde bazı zehirli maddelere rastlansa da ölüm nedeninin kesin olarak belirlenemediği açıklandı.
Türkiye Cumhuriyeti tarihinde hem Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı hem de Başbakanlık Müsteşarlığı yapmış tek başbakan ve cumhurbaşkanı olan Turgut Özal, uyguladığı ekonomik politikalar, Türkiye'nin dışa açılma sürecine yaptığı katkılar ve ardında bıraktığı tartışmalarla Türk siyasi tarihinin en etkili liderleri arasında gösterilmeye devam ediyor.
