Osmanlı’nın İkinci Kurucusu Çelebi Mehmed

Bundan yüzyıllar önce Osmanlı İmparatorluğu, tarihinin en derin, en karanlık ve neredeyse haritadan silinmesine yol açacak olan büyük bir taht kavgasının ve fetretin pençesindeydi.

Karşı karşıya gelen kardeşler, parçalanan topraklar ve işgal edilen şehirlerin ardından devleti düştüğü o uçurumun kenarından çekip alan isim Sultan I. Mehmed, namıdiğer Çelebi Mehmed oldu.

Ankara Savaşı’nın yarattığı büyük yıkımdan 11 yıl süren iç savaş (Fetret Devri) cehennemine, kardeşlerine karşı yürüttüğü amansız taht mücadelesinden devleti yeniden tek bir sancak altında toplamayı başaran vizyonuna kadar, Osmanlı’nın "İkinci Kurucusu" kabul edilen Çelebi Mehmed’in epik hayat hikayesini tüm detaylarıyla inceliyoruz.

ANKARA SAVAŞI VE PARÇALANAN RÜYA

1389 civarında doğan Çelebi Mehmed, Yıldırım Bayezid’in ve Devlet Hatun’un oğluydu. Sarayda iyi bir eğitim aldıktan sonra genç yaşta Amasya Sancakbeyliği’ne gönderildi. Ancak onun hayatını ve koca bir imparatorluğun kaderini değiştiren olay 1402 Ankara Savaşı oldu.

• Timur Darbesi: Yıldırım Bayezid, Çubuk Ovası’nda Timur’a karşı kaybettiğinde Osmanlı Devleti bir anda lidersiz kaldı. Padişah esir düşmüş, başkent Bursa yağmalanmış ve Anadolu beylikleri yeniden bağımsızlıklarını ilan etmişti.
• Amasya’ya Çekiliş: Savaşın kaybedildiğini anlayan genç Şehzade Mehmed, emrindeki sadık birliklerle birlikte stratejik bir hamle yaparak Amasya dağlarına çekildi. Bu hamle, onun ileride kuracağı kurtuluş stratejisinin ilk askeri adımıydı.

KANLI SATRANÇ

Timur, Osmanlı topraklarını eski haline dönebilmesini engellemek amacıyla Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında paylaştırdı. Böylece Türk tarihinin en sancılı dönemlerinden biri olan, merkezi otoritenin yok olduğu 11 yıllık Fetret Devri başladı.

Mehmed Çelebi, Amasya merkezli gücünü korurken, kardeşleri Süleyman Çelebi (Rumeli), İsa Çelebi (Bursa) ve Musa Çelebi (Edirne) ile amansız bir taht kavgasına girişti:

Yeniden Tek Sancak (1413): Bütün rakiplerini tek tek zeka, diplomasi ve askeri güçle alt eden Çelebi Mehmed, 1413 yılında Edirne'de tahta çıkarak Osmanlı İmparatorluğu’nun tek hükümdarı oldu ve Fetret Devri’ne resmen son verdi.

YARALARI SARMA ZAMANI

Çelebi Mehmed padişah olduğunda öncelikli amacı yeni topraklar fethetmek değil, kaybedilen toprakları geri kazanmak ve devletin sarsılan itibarını toplamaktı. Bu yüzden "barışçıl ve diplomatik" bir politika izlemeyi tercih etti.

• Anadolu’da Düzen: Candaroğulları, Karamanoğulları ve Aydınğulları gibi isyan eden Anadolu beyliklerini yeniden Osmanlı’ya vergi veren vasallar haline getirdi.
• İlk Deniz Savaşı (1416): Osmanlı tarihinin ilk deniz savaşı onun döneminde Venediklilere karşı yapıldı. Çalı Bey komutasındaki Osmanlı donanması Gelibolu açıklarında yenilse de, bu savaş devletin denizlerdeki gelecekteki gücü adına önemli bir tecrübe oldu.
• Şeyh Bedreddin İsyanı: Fetret Devri'nin yarattığı sosyo-ekonomik çöküntüden beslenen Şeyh Bedreddin ve müritleri (Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal), dönemin en büyük dinsel-sosyal içerikli isyanını başlattı. Çelebi Mehmed bu isyanı çok sert bir şekilde bastırarak merkezi otoritenin tartışılamayacağını gösterdi.

ÖZEL HAYATI

Çelebi Mehmed’in özel hayatı da devletin ittifak politikalarıyla şekillenmişti. En önemli evliliğini Dulkadiroğulları Beyliği'nin hükümdarı Nasreddin Mehmed Bey'in kızı Emine Hatun ile yaptı. Bu evlilikten doğan şehzadesi (II. Murad), ileride İstanbul'u fethedecek olan Fatih Sultan Mehmed'in babası olacaktı. Padişahın avcılığa olan tutkusu ve edebiyata, şiire verdiği önem de bilinmektedir.

GİZLENEN ÖLÜM

Sultan I. Mehmed, 1421 yılında Edirne’de çıktığı bir av partisi sırasında ansızın felç geçirdi veya yataklara düştü. Ölüm döşeğindeyken devlet adamlarına şu tarihi vasiyeti bıraktı: "Tez oğlum Murad'ı getirin, ben bu yataktan kalkamam. Devlet bozulmasın..."

Tarihte Bir İlk: Genç Osman Trajedisi

İçeriği Görüntüle

• Tarihin İlk Padişah Ölümü Gizleme Olayı: Çelebi Mehmed vefat ettiğinde (Mayıs 1421), Amasya'da bulunan oğlu II. Murad henüz başkente ulaşmamıştı. Yeni bir fetret devrinin veya yeniçeri isyanının çıkmasından korkan Veziriazam Amasyaşlı Bayezid Paşa, padişahın ölümünü tam 41 gün boyunca gizledi.
• Mumyalanan Naaş: Padişahın iç organları çıkarılarak cesedi mumyalandı ve yatağına yatırıldı. Hekimler, padişahın boğazının ağrıdığını ve odasına kimsenin girmemesi gerektiğini söyleyerek askerleri oyaladı. Hatta askerlerin isyan noktasına gelmesi üzerine, padişahın cesedine arkadan bir arkalık destek yapılarak pencereden askerlere selam verdirildiği rivayet edilir. II. Murad Edirne'ye gelip tahta çıktıktan sonra ölüm ilân edildi ve naaşı Bursa'daki Yeşil Türbe'ye defnedildi.

AZ BİLİNENLER

• "Kendi Kendini Tedavi Eden Hekimlerin Sultanı": Çelebi Mehmed'in vücudunda, Fetret Devri boyunca bizzat katıldığı 24 savaştan kalma kırktan fazla kılıç, ok ve mızrak yarası bulunuyordu. Sık sık hastalanmasının ve genç yaşta (30'lu yaşlarının başında) vefat etmesinin en büyük sebebi, bu ağır savaş yaralarının vücudunda yarattığı tahribattı.
• "Düzmece" Mustafa Vakası: Ankara Savaşı'ndan sonra kaybolan ve öldüğü sanılan kardeşi Mustafa Çelebi, yıllar sonra ortaya çıkarak taht iddiasında bulundu. Çelebi Mehmed, onun gerçek kardeşi olmadığını iddia ederek halka "Düzmece" olduğunu yaydı. Bu siyasi manevra, isyanın büyümesini engellemek için üretilen muazzam bir propaganda stratejisiydi.
• Yeşil Camii Sanatı: Bursa'daki ünlü Yeşil Camii ve Yeşil Türbe, Çelebi Mehmed döneminde inşa edilmiştir. Bu yapılar, devletin Fetret Devri gibi büyük bir yıkımdan çıktıktan sonra bile ne kadar muazzam bir ekonomik ve sanatsal güce sahip olduğunu tüm dünyaya (özellikle Timur'un varislerine ve Bizans'a) göstermek için tasarlanmış gövde gösterileridir.

Çelebi Mehmed, 11 yıllık bir kaosun ardından parçalanmış bir imparatorluğu tek bir çatı altında toplamayı başararak adını tarihe "Devletin İkinci Kurucusu" olarak yazdırdı. Eğer onun sabırlı diplomasisi ve askeri dehası olmasaydı, Osmanlı İmparatorluğu henüz 15. yüzyılın başında tarih sahnesinden çekilmiş bir anı olarak kalacaktı.