Bundan tam 213 yıl önce bugün, 21 Haziran 1813’te, İspanya’nın kuzeyindeki Bask bölgesinin kalbi sayılan Vitoria düzlüklerinde, Napolyon Savaşları’nın ve tüm Avrupa’nın kaderini kökten değiştiren devasa bir askeri çarpışma yaşandı.
Tarihe Vitoria Muharebesi olarak geçen bu stratejik hesaplaşma, İngiliz, İspanyol ve Portekiz ittifak ordularının, İmparator Napolyon Bonapart’ın kardeşi Joseph Bonaparte komutasındaki Fransız işgal ordusunu bozguna uğratmasıyla sonuçlandı.
Napolyon’un İber Yarımadası’nı tamamen kaybetmesine neden olan, usta besteci Beethoven’ın zafer senfonilerine konu olmuş ve yağmalanan kraliyet hazineleriyle tarihe geçmiş Vitoria Muharebesi’nin tarihsel sürecini, askeri dehalarını ve az bilinen ilginç detaylarını derinlemesine inceliyoruz.
YARIMADA SAVAŞI VE MOSKOVA'NIN KÜLLERİ
Vitoria Muharebesi’ni var eden süreç, Napolyon’un 1808 yılında İspanya’yı işgal edip tahta kardeşi Joseph Bonaparte’ı (İspanyolların deyimiyle "Pepe Botella / Sarhoş Pepe") oturtmasıyla başladı. İspanyol halkı bu işgale teslim olmadı ve tarihin ilk organize modern gerilla savaşı (İspanyolca "küçük savaş") dalgasıyla Fransız ordusunu yıprattı.
- Napolyon'un Moskova Yenilgisi (1812): Napolyon’un Rusya seferinde ordusunun büyük kısmını kaybetmesi, İspanya’daki dengeleri tamamen değiştirdi. İmparator, İberya’daki tecrübeli birliklerini Orta Avrupa’yı savunmak için geri çekince, müttefikler için tarihi bir fırsat doğdu.
- Wellington'ın Büyük Taarruzu: İngiliz General Arthur Wellesley (Geleceğin Wellington Dükü), Portekiz ve İspanyol kuvvetlerinden oluşan yaklaşık 80 bin kişilik ordusuyla Portekiz sınırından hızla içeri sızdı. Fransız lojistik hatlarını ustalıkla kesen Wellington, işgalcileri başkent Madrid’i terk edip Fransa sınırına doğru geri çekilmeye zorladı.
KOMUTANLAR
Vitoria vadisinde sıkışan ve arkalarında binlerce arabadan oluşan devasa bir ganimet konvoyu taşıyan Fransızlar, kaçınılmaz olarak savaşı kabul etmek zorunda kaldı.
Müttefik Ordusu (Yaklaşık 78.000 Asker)
- Arthur Wellesley (Lord Wellington): Savunma savaşlarındaki ustalığıyla bilinen ancak Vitoria'da agresif ve kusursuz bir saldırı planı hazırlayan İngiliz dahi. Ordusunu dört ayrı kol halinde Fransız mevzilerine sevk ederek düşmanı kuşatmayı hedefledi.
Fransız Ordusu (Yaklaşık 58.000 Asker)
- Kral Joseph Bonaparte: Napolyon'un askeri dehadan mahrum kardeşi. Ordunun yönetimini fiilen Mareşal Jourdan'a bırakmıştı ancak son ana kadar geri çekilmeyi erteleyerek felakete zemin hazırladı.
- Mareşal Jean-Baptiste Jourdan: Tecrübeli bir devrim generali olmasına rağmen, Vitoria vadisindeki köprüleri havaya uçurmayı unutarak ve müttefiklerin kanat saldırılarını öngöremeyerek ağır bir taktiksel yenilgi aldı.
NAPOLYON SAVAŞLARINA ETKİSİ
Vitoria Muharebesi, sadece lokal bir İspanya zaferi değildi; tüm Avrupa’daki Napolyon karşıtı koalisyonu canlandıran bir katalizör oldu.
- İberya'da Fransız Hakimiyetinin Sonu: Bu yenilginin ardından Fransızlar İspanya topraklarından tamamen atıldı. Wellington, Pyrene Dağları’nı aşarak doğrudan Fransa'nın güneyine saldırma pozisyonu elde etti.
- Koalisyonun Yeniden Doğuşu: O dönemde Napolyon ile ateşkes yapmayı düşünen Avusturya, Rusya ve Prusya, Vitoria’da Fransız ordusunun tamamen çöktüğünü duyunca savaşa devam etme kararı aldı. Bu durum, Napolyon’un kaderini çizen Leipzig (Uluslar Muharebesi) yenilgisine giden kapıyı açtı.
AZ BİLİNENLER
Tarihin En Büyük ve En Lüks Ganimet Yağması
Fransız ordusu geri çekilirken, İspanya saraylarından çalınan altınlar, gümüşler, paha biçilemez tablolar ve Joseph Bonaparte’ın şahsi lüks eşyalarıyla dolu binlerce kağnı vadide sıkışıp kaldı. Fransız askerleri panik halinde kaçarken, İngiliz ve İspanyol askerleri düşmanı takip etmek yerine ganimetleri yağmalamaya başladı. Wellington, askerlerinin savaşı bırakıp altın peşine düşmesine o kadar öfkelendi ki mektuplarında kendi adamları için tarihe geçen şu ağır ifadeyi kullandı: "Yeryüzünün döküntüleri, sadece ganimet için asker olmuş serseriler!"
Beethoven’ın Zafer Senfonisi: "Wellington's Victory"
Büyük besteci Ludwig van Beethoven, bu zaferin Avrupa'daki yankısı üzerine Lord Wellington anısına "Wellington's Victory" (Wellington’ın Zaferi, Op. 91) adlı bir senfonik eser besteledi. Eserde gerçek tüfek ve top sesleri efekt olarak kullanılmış, İngiliz ve Fransız askeri marşları orkestraya uyarlanarak savaşın gidişatı müzikle tasvir edilmiştir.
Kayıp Kraliyet Lazımlığı
Ganimet yağması sırasında Joseph Bonaparte’ın som gümüşten yapılma lüks lazımlığı (geceliği) İngiliz 14. Hafif Süvari Alayı askerleri tarafından ele geçirildi. Bu lazımlık, günümüzde hâlâ İngiliz ordusunun ilgili alayının müzesinde bir gurur nişanesi olarak saklanmakta ve özel gecelerde içine şampanya doldurularak kadeh kaldırılmaktadır.
Napolyon’un Vitoria Yorumu:
İmparator Napolyon Bonapart, sürgündeyken yazdığı anılarında İspanya işgali ve Vitoria felaketi için şu özeleştiriyi yapmıştır: "İspanya'daki o talihsiz savaş beni mahvetti. Tüm felaketlerimin kaynağı o yaraydı, Vitoria ise o yaranın kangrene dönüştüğü yer oldu."
Vitoria Muharebesi, askeri stratejide lojistik hatların korunmasının ve disiplinin ne kadar hayati olduğunu gösteren ders kitaplık bir örnektir. Bugün İspanya’nın özgürlüğünü simgeleyen bu zafer, Napolyon’un yenilmezlik aurasına vurulan en ağır darbelerden biri olarak dünya harp tarihindeki yerini korumaktadır.
