Anadolu’nun bağrında, bir halkın düzenli bir orduya ihtiyaç duymadan, sadece sarsılmaz imanı ve hürriyet tutkusuyla koskoca bir işgal ordusunu dize getirdiği o efsanevi günün yıldönümü.
Kahramanmaraş’ın Fransız işgalinden kurtuluşu, Milli Mücadele’nin sadece bir yerel başarısı değil, tüm Türkiye’ye yayılan direniş ateşinin ilk kıvılcımıdır.
MONDROS'TAN İHANETE
I. Dünya Savaşı sonrası imzalanan Mondros Mütarekesi ile Anadolu parsel parsel paylaşılırken, Maraş önce İngilizler tarafından işgal edildi (22 Şubat 1919). Ancak İngilizler, petrol bölgeleri karşılığında Suriye ve çevresini Fransızlara bırakan bir "Suriye İtilafnamesi" imzalayınca, 29 Ekim 1919'da Maraş Fransızlara devredildi.
- Neden Fransızlar? Fransa, bu bölgeyi hem sömürge alanı olarak kullanmak hem de Çukurova’nın (Kilikya) zenginliklerine hakim olmak istiyordu.
- En Büyük Hata: Fransızlar şehre gelirken yanlarında bölgedeki Ermeni komitacıları da getirdiler. Bu durum, yüzyıllardır huzur içinde yaşayan halk arasında gerilimi en üst noktaya çıkardı.
SÜTÇÜ İMAM
31 Ekim 1919 günü, Fransız üniforması giymiş Ermeni askerlerin hamamdan çıkan Türk kadınlarına saldırarak, "Burası artık Türklerin değildir, Fransız memleketinde peçe ile gezilmez!" diyerek peçelerini yırtmaya kalkışması, Maraş halkı için bardağı taşıran son damla oldu.
O sırada geçimini süt satarak sağlayan Sütçü İmam, tabancasını çekerek saldırganlardan birini öldürdü. Bu kurşun, Maraş Milli Mücadelesi’nin ilk fişeğiydi.
BAYRAK OLAYI
28 Kasım 1919 sabahı Maraşlılar uyandığında, kaledeki Türk bayrağının indirilip yerine Fransız bayrağının çekildiğini gördüler. Cuma namazı için Ulu Camii’de toplanan halka, Rıdvan Hoca o tarihi konuşmayı yaptı:
"Kalesinde bayrağı dalgalanmayan bir memlekette cuma namazı kılınmaz!"
Halk, sel gibi kaleye akarak Fransız bayrağını indirdi ve ay-yıldızlı sancağı yeniden göndere çekti. Bu olay, "Ya istiklal ya ölüm" parolasının somutlaşmış haliydi.
ŞEHİR SAVAŞI
21 Ocak 1920'de başlayan genel çatışma, tam 22 gün boyunca sokak sokak, ev ev devam etti. Fransızlar ağır silahlar ve toplarla şehri bombalarken; Maraşlılar kendi imalatları olan barutlar ve av tüfekleriyle karşı koydular.
- Sonuç: 11 Şubat gecesi Fransız birlikleri ağır kayıplar vererek gizlice şehri terk etmek zorunda kaldı. 12 Şubat sabahı Maraş tamamen özgürdü.
AZ BİLİNENLER
-
Kendi Kendini Kurtaran Şehir: Maraş, dışarıdan hiçbir düzenli ordu yardımı almadan, tamamen kendi sivil halkı (Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti) tarafından kurtarılan ilk şehirdir.
-
Kişiye Değil, Şehre Madalya: 1925 yılında TBMM, şehre İstiklal Madalyası vermek istediğinde kimlerin kahraman olduğu sorulur. Maraş’tan gelen cevap muazzamdır: "Maraş’ta madalya almayan tek bir fert bile yoktur." Bunun üzerine madalya şahıslara değil, doğrudan şehre verilmiştir.
- Efsanevi "Aslan Bey": Direnişin askeri dehası olan Aslan Bey, aslında bir polis komiseriydi ancak halkı örgütleyerek modern bir ordu gibi sevk ve idare etmiştir.
SONUÇLAR
- Ankara Antlaşması’na Yol Açtı: Maraş’taki yenilgi, Fransızların Anadolu’daki varlığını sorgulamasına neden oldu ve 1921’de TBMM ile Ankara Antlaşması’nı imzalayarak Anadolu’dan çekilmelerinin önünü açtı.
- Milli Mücadele'nin Moral Deposu: Maraş’ın zaferi, o dönemde Batı Anadolu’da Yunan işgaline karşı savaşan Türk halkına "Biz de yapabiliriz" inancını aşıladı.
- Ünvan: 7 Şubat 1973 tarihinde şehre "Kahraman" ünvanı verilmiştir.