İzmir'de lise öğrencileri, doğadaki biyolojik mekanizmalardan insan sağlığına yönelik çözümler üretmek amacıyla dikkat çeken bir araştırmaya imza attı. Sürdürülebilir Kalkınma Gençlik Liderleri Eğitim Programı (SÜGEP) Akademi bünyesinde bir araya gelen öğrenciler, Akdeniz ve Ege kıyılarında yaşayan, deniz kayalarını oyarak kendisine yaşam alanı oluşturan Akdeniz hurma midyesini (Lithophaga) incelemeye başladı.
Ege Üniversitesi Bentik Canlılar Araştırma Laboratuvarı'nın desteğiyle yürütülen projede, canlının mineral yüzeylerle kurduğu biyokimyasal etkileşimler ve kaya oyma mekanizmaları araştırılıyor. Çalışmayla bu doğal süreçlerden yola çıkılarak böbrek ve safra taşlarının oluşumunu önlemeye yönelik bilimsel bir yaklaşım geliştirilmesi amaçlanıyor.
Doğanın mekanizmasından insan sağlığına çözüm arıyorlar
Projenin çıkış noktasını, Akdeniz hurma midyesinin kayaların içine yerleşmesini sağlayan biyolojik özellikleri oluşturuyor. Halk arasında kaya oyan canlılar olarak bilinen Lithophaga türünün kayaları besin olarak tüketmediğini belirten öğrenciler, canlının bu özelliğinin altında yatan mekanizmaları araştırıyor.
11'inci sınıf öğrencisi Eylül Uçar, canlıyla ilgili yanlış bilinenlere dikkat çekerek, "Bizim incelediğimiz canlı Lithophaga, halk arasında kaya oyan canlılar olarak biliniyor. Aslında şöyle bir yanlışlık var; bunlar kayayı yiyip kayayla beslenmiyor. O kayayı oyuyorlar, içine yerleşiyorlar. İnsanlarda böbrekte ve safrada taşlar var. Kaya oyan canlılardan yararlanarak, bu hastalığı önlemenin mümkün olup olmadığını araştırıyoruz" ifadelerini kullandı.
Uçar, araştırmanın doğadaki bir mekanizmanın insanlara nasıl fayda sağlayabileceğini anlamaya yönelik olduğunu belirterek, doğrudan ilaç üretmenin projenin mevcut hedefi olmadığını vurguladı.
Laboratuvar çalışmalarının ardından Kaş'ta saha araştırması yapılacak
Projenin akademik ayağında Ege Üniversitesi Bentik Canlılar Araştırma Laboratuvarı'ndan bilim insanları öğrencilere destek veriyor. Laboratuvar ortamında sürdürülen incelemelerin ardından araştırmanın saha çalışmalarıyla genişletilmesi planlanıyor.
SÜGEP Akademi Başkanı Mehmet Umut Dilsiz, projenin hurma midyelerinin enzimatik mekanizmalarını anlamak ve bu bilgiden insan sağlığına yönelik araştırmalarda yararlanma fikriyle ortaya çıktığını belirtti.
Gençlerin bilimsel araştırma süreçlerini deneyimlemesinin önemine değinen Dilsiz, laboratuvar incelemelerinin yanı sıra Antalya'nın Kaş ilçesi yakınlarında saha çalışmaları gerçekleştireceklerini ifade etti. Dilsiz, proje kapsamında gözlem, analiz ve sentez çalışmalarının ardından kapsamlı bir rapor hazırlanarak bilim dünyasıyla paylaşılmasının hedeflendiğini kaydetti.
Öğrenciler bilimsel araştırma ve hipotez oluşturmayı öğreniyor
Projede görev alan öğrenciler, araştırma sürecinde bilimsel yöntemleri uygulama ve hipotez geliştirme konusunda deneyim kazanıyor. 11'inci sınıf öğrencisi Filiz Demiray, Akdeniz hurma midyesinin diğer midye türlerinden farklı olarak kayaların içinde yaşamını sürdürdüğünü belirterek, bu özelliğin canlıyı deniz dalgalarının ve çevresel etkilerin oluşturduğu risklerden koruduğunu söyledi.
10'uncu sınıf öğrencisi Azra Su Bölükbaşı ise tıp alanında kariyer hedeflediğini ve projenin kendisi için önemli bir deneyim olduğunu dile getirdi. Bölükbaşı, çalışma sayesinde bilim insanlarının araştırma süreçlerini, hipotez oluşturmayı ve bu hipotezleri test etme yöntemlerini öğrendiklerini ifade etti.
Genç araştırmacılar doğadaki biyolojik özellikleri inceliyor
Projede yer alan Naz Makinist de Ege Üniversitesi Bentik Canlılar Araştırma Laboratuvarı'nda Doç. Dr. Ertan Dağlı ve Prof. Dr. Alper Doğan ile birlikte çalıştıklarını belirtti. Akademisyenlerden Lithophaga türünün biyolojik özellikleri ve bilimsel araştırma yöntemleri hakkında bilgi aldıklarını aktaran Makinist, Antalya'da gerçekleştirilecek saha çalışmasının araştırmaya önemli katkı sağlayacağını söyledi.
Öğrenciler, laboratuvar ve saha çalışmalarından elde edecekleri bulguları bir araya getirerek araştırmayı derinleştirmeyi hedefliyor. Doğadan ilham alan proje kapsamında, Akdeniz hurma midyesinin kaya oyma mekanizmasının böbrek ve safra taşlarına yönelik bilimsel çalışmalara nasıl katkı sunabileceği araştırılacak.
