Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu kadrolarından, 2. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün oğlu olan Prof. Dr. Erdal İnönü; akademik dünyada uluslararası düzeyde çığır açan teorik fizik çalışmalarıyla adını tarihe yazdırırken, siyaset sahnelerinde ise "dürüstlük", "zarif mizah" ve "uzlaşmacı liderlik" kavramlarının sembolü olmuş istisnai bir devlet adamıdır.
Siyaseti kariyer hırsıyla değil, ülkeye karşı bir sorumluluk bilinciyle yapan; kürsülerde öfkeyle değil espriyle karşılık veren, Türkiye sol siyasetinin ve sosyal demokrasi geleneğinin en saygın figürlerinden biri olan Erdal İnönü’nün hayatı, bilime adanan yılları, siyasete giriş serüveni ve unutulmaz anıları.
FİZİKLE BAŞLAYAN BİR ÖMÜR
6 Haziran 1928 tarihinde Ankara’da, Çankaya Köşkü’nde dünyaya gelen Erdal İnönü, İsmet ve Mevhibe İnönü çiftinin ortanca çocuğudur. Çocukluğu Türkiye’nin en çalkantılı siyasi ve tarihi dönemlerinde, devletin zirvesinde geçti. Ancak o, siyasetten ziyade fen bilimlerine karşı doğuştan gelen derin bir merak besliyordu.
-
Akademik Başarılar ve Ankara Üniversitesi: Ankara Gazi Lisesi'ni bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik-Matematik Bölümü’nden 1947 yılında mezun oldu.
-
Amerika’da Doktora ve Bilimsel Zirve: Amerika Birleşik Devletleri’ne giderek California Institute of Technology (Caltech) üniversitesinde fizik doktorasını tamamladı. Nobel ödüllü efsane fizikçi Eugene Wigner ile birlikte Princeton Üniversitesi’nde ve Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı’nda akademik çalışmalarda bulundu.
-
"İnönü-Wigner Kontraksiyonu": Teorik fizik alanında, kuantum mekaniği ve grup teorisi üzerine yaptığı ve modern fizikte "İnönü-Wigner Contraction" (İnönü-Wigner Büzülmesi) olarak literatüre geçen matematiksel formülasyonu geliştirdi. Bu buluş, onun uluslararası bilim camiasında saygın bir teorik fizikçi olmasını sağladı.
-
ODTÜ ve Boğaziçi Yılları: Türkiye’ye döndükten sonra Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde (ODTÜ) Fizik Bölümü’nün kuruluşunda öncü rol oynadı, rektörlük yaptı. Daha sonra Boğaziçi Üniversitesi’nde fizik profesörlüğü görevini yürüttü.
ÖZEL HAYATI
Erdal İnönü, siyasetin o dönemki sert, kavgacı ve otoriter diline taban tabana zıt, son derece kibar, entelektüel ve alçakgönüllü bir kişiliğe sahipti.
-
Sevim İnönü ile Mutlu Evliliği: 1956 yılında Sevim Hanım ile evlendi. Ömür boyu süren bu evlilik, onun akademik ve siyasi kariyerindeki en büyük sığınağı oldu. Çiftin çocukları olmamıştır, ancak akademik öğrencilerini ve gençleri kendi evlatları gibi benimsemiştir.
-
Zarif Mizah Anlayışı: Siyasette maruz kaldığı eleştirilere, asılı posterlerine yapılan muzip saldırılara veya meclisteki gerginliklere asla öfkeyle karşılık vermez; zekâ dolu, ironik ve tebessüm ettiren esprileriyle krizleri çözerdi. Türk siyasetine "mizahı ve nezaketi" getiren lider olarak anıldı.
SHP VE SİYASETE GİRŞ
1980 Askeri Darbesi'nin ardından siyasete atılma kararı alması, akademik dünyadan kopup ülkenin demokratikleşme mücadelesine katkı sunma zorunluluğundan doğdu.
-
SODEP ve SHP’nin Kurşun Kalemi: 1983 yılında Sosyal Demokrasi Partisi’nin (SODEP) kurucu genel başkanı oldu. Parti daha sonra Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) adını aldı.
-
1989 Yerel Seçim Başarısı: SHP, Erdal İnönü liderliğinde İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehir belediyelerini kazanarak büyük bir siyasi zafer elde etti ve yerelde iktidara yürüdü.
-
1991 Koalisyonu ve Başbakan Yardımcılığı: 1991 genel seçimlerinin ardından Doğru Yol Partisi (DYP) lideri Süleyman Demirel ile kurulan koalisyon hükümetinde Başbakan Yardımcısı olarak görev yaptı.
ÖLÜMÜ VE MİRASI
Erdal İnönü, uzun süren bir rahatsızlık sürecinin ardından tedavi gördüğü ABD’nin Houston kentinde 31 Ekim 2006 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Naaşı Türkiye’ye getirilerek Ankara Devlet Mezarlığı’nda toprağa verildi. Vefatı, siyasi görüşü ne olursa olsun tüm Türkiye’yi yasa boğdu; cenazesinde "bilim insanı ve dürüst siyasetçi" kimliği saygıyla anıldı.
AZ BİLİNENLER
1. Karikatürlere Konu Olan "Muzip Poster" Olayı
1989 yerel seçimleri sırasında İstanbul’da asılan dev seçim afişlerinde Erdal İnönü’nün fotoğrafı yer alıyordu. Kimliği belirsiz kişiler afişteki İnönü’nün bıyıklarını boyayla uzatarak Salvador Dali tarzı bir komik görüntü oluşturdu. Normalde siyasetçilerin öfkeleneceği bu duruma İnönü, kendi yüzüne bıyık ekleyerek gülümser bir fotoğrafla karşılık vermiş ve kampanyasında bu mizahi dili kullanarak halkın sevgisini katlamıştır.
2. Fizik Kitaplarında Adı Geçen Türk Bilim İnsanı
Dünya çapında üniversitelerin fizik bölümlerinde okutulan kuantum ve matematiksel fizik ders kitaplarında "Inönü-Wigner Contraction" teoremi yer alır. Dünyada kendi adıyla anılan bir matematiksel dönüşüme sahip olan nadir Türk fizikçilerindendir.
3. Siyasete Girerken Eşinin "Sakın Girme" Uyarısı
Erdal İnönü siyasete girmeyi düşündüğünde eşi Sevim Hanım, "İsmet Paşa’nın oğlu olarak zaten tarihe geçtin, bu kavgacı siyaset ortamına girip huzurunu bozma" diyerek karşı çıkmıştır. Ancak ülkenin yeniden demokrasiye dönmesi gerektiği inancıyla bu sorumluluğu üstlenmiştir.
4. Bilimsel Merakı Hiç Bitmedi
Siyasetin en yoğun günlerinde bile makam odasında fizik makaleleri okuduğu, gece geç saatlerde kuantum mekaniği ve evrenin kökeni üzerine bilimsel notlar tuttuğu bilinmektedir. Siyaseti bıraktıktan sonra tamamen akademik makalelere ve genç bilim insanlarına destek vermeye geri dönmüştür.
Erdal İnönü; babasının gölgesinde kalmadan kendi bilimsel ve siyasi kimliğini inşa eden, iktidar hırsından arınmış, Türkiye'ye demokrasiyi, nezaketi ve bilimin ışığını armağan eden unutulmaz bir aydındır.
