İnsanlık tarihinin en büyük devrimlerinden birinin üzerinden tam 65 yıl geçti. 1961 yılının bu sabahında, 27 yaşındaki bir Sovyet pilotu, Baykonur Uzay Üssü’nden havalanan Vostok 1 kapsülünün içinde dünyayı terk eden ilk insan oldu.
Yuri Alekseyeviç Gagarin, sadece 108 dakika süren yolculuğuyla sadece Sovyetler Birliği ile ABD arasındaki uzay yarışını yeni bir boyuta taşımakla kalmadı, aynı zamanda "insanlığın beşiği" olan Dünya’nın ötesinde bir yaşamın hayalini somutlaştırdı.
TOPRAK YOLDAN UZAYA
Yuri Gagarin, 1934 yılında Moskova yakınlarındaki Kluşino köyünde doğdu. Ailesi kolhozda (kolektif çiftlik) çalışıyordu.
- Savaşın Gölgesinde: İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi işgalini bizzat yaşadı; ailesi evlerinden çıkarıldı ve bir süre toprak bir sığınakta yaşamak zorunda kaldı.
- Metal İşçiliğinden Pilotluğa: Başlangıçta bir dökümhanede çıraklık yapan Gagarin, havacılığa olan tutkusunu keşfederek Saratov’daki bir teknik okula ve ardından hobi kulüplerine katıldı. Yeteneği onu Sovyet Hava Kuvvetleri'ne ve oradan da çok gizli yürütülen uzay programına taşıdı.
''POYEKHALİ!''
Gagarin, 3 binden fazla aday arasından seçilen son 20 pilotluk "İlk Kozmonot Grubu"nun içindeydi. Seçilmesindeki en büyük etkenler sadece fiziksel dayanıklılığı değil, aynı zamanda mütevazı kişiliği ve Vostok kapsülüne sığabilecek kısa boyuydu.
- 12 Nisan 1961: Vostok 1 kapsülü saat 09.07'de havalandı. Gagarin telsizden o meşhur kelimeyi haykırdı: "Poyekhali!"
- Yörünge: Gagarin, Dünya’nın etrafında tek bir tam tur attı. Uzaydan Dünya’yı gören ilk insan olarak hislerini şu sözlerle aktardı: "Dünya mavi. Ne kadar muhteşem! İnanılmaz!"
- Kritik Anlar: Dönüş sırasında kapsül ve motor modülü ayrılırken bir kablo takılı kaldı. Kapsül çılgınca dönmeye başladı. Gagarin sakinliğini korudu ve atmosferin sürtünmesiyle kablo yanıp kopana kadar bekledi.
UÇUŞ HAKKINDA AZ BİLİNENLER
Gagarin’in uçuşu bugün bildiğimiz modern uçuşlardan oldukça farklıydı. İşte bazı teknik ilginçlikler:
|
Özellik |
Detay |
|
Kontrol |
Gemi tamamen yerdeki bilgisayarlar tarafından otomatik yönetiliyordu. Bilim insanları, yerçekimsiz ortamın bir insanın akıl sağlığını bozabileceğinden korktukları için Gagarin'in manuel kontrollere erişimini engellemişti. |
|
Şifreli Kilit |
Acil durumlar için manuel kontrol şifresi (25) bir zarfın içinde gemiye saklanmıştı. |
|
İniş Şekli |
Gagarin aslında kapsülün içinde yere inmedi. Yerden yaklaşık 7 km yükseklikte kapsülden fırlatıldı ve paraşütle ayrı bir şekilde iniş yaptı. |
DÜNYA TURU VE BARIŞ ELÇİSİ
Yuri Gagarin uzaydan döndüğünde artık sadece bir asker değil, yaşayan bir efsaneydi. Sovyet lideri Nikita Kruşçev, onu sosyalizmin başarısını kanıtlayan bir "vitrin" olarak tüm dünyaya tanıttı.
- Küresel Şöhret: Gagarin; İngiltere’den Japonya’ya, Brezilya’dan Mısır’a kadar düzinelerce ülkeyi ziyaret etti. Mütevazı gülümsemesi ve içten tavırlarıyla Soğuk Savaş'ın buzlarını eriten bir "Barış Elçisi" oldu.
- Uçuş Yasağı: Devlet, bu kadar büyük bir sembolün kaza yapma riskini göze alamadığı için Gagarin’in bir daha uzaya gitmesine asla izin vermedi. Bu durum, hayatını uçmaya adayan bir adam için altın bir kafesin başlangıcı oldu.
TRAJİK SON
Gagarin, uzay programında yönetici olarak çalışmaya devam etse de jet pilotluğuna geri dönmek için çok çabaladı. Nihayet izin aldığında, bu onun sonu oldu.
27 Mart 1968'de bir MiG-15 eğitim uçağıyla yaptığı rutin uçuş sırasında uçağı düştü. Gagarin ve eğitmeni Vladimir Seryogin hayatını kaybetti. Kazanın nedeni yıllarca bir sır olarak saklandı. 2013 yılında sızdırılan raporlara göre, yakınlarda uçan bir başka süpersonik jetin yarattığı türbülansın Gagarin’in uçağının kontrolünü kaybetmesine neden olduğu öne sürüldü.
GAGARİN HAKKINDA İLGİNÇ BİLGİLER
- "Köydeki Köylü Kadın": Gagarin paraşütle bir tarlaya indiğinde, onu gören ilk kişiler bir ormancının karısı ve kızıydı. Uzay giysisiyle karşılarına çıkan bu adama şaşkınlıkla bakan kadına Gagarin şöyle demiştir: "Korkmayın, ben de sizin gibi bir Sovyet vatandaşıyım, uzaydan geldim ve Moskova'yı aramam için bir telefon lazım!"
- Ayakkabı Riti: Gagarin, Baykonur'da fırlatma rampasına gitmeden önce otobüsü durdurup sağ arka tekerleğe idrarını yapmıştı. Bu garip davranış bugün bile Baykonur'dan fırlatılan tüm kozmonotlar için uğur getirdiğine inanılan bir gelenek haline gelmiştir.
- Gülümseme Gücü: Başmühendis Sergey Korolev'in Gagarin'i seçmesindeki gizli nedenin, onun "fotojenik ve güven veren gülümsemesi" olduğu söylenir. Korolev, ilk insanın yüzünün tüm insanlığı kucaklaması gerektiğini düşünüyordu.
Gagarin'in 108 dakikalık yolculuğu, bugün Mars'a gidiş planları yapan modern bilim dünyasının temel taşını oluşturuyor. Onun başlattığı yolculuk, sınırların olmadığı bir evren hayaliyle bugün de devam ediyor.