Tam 227 yıl önce bugünlerde, dünya tarihinin akışı Filistin sahilindeki küçük bir kalenin önünde değişiyordu. Mısır’ı işgal eden ve "Yenilmez" olarak anılan Napolyon Bonapart, karşısında 70'li yaşlarında, "Cezzar" (Deve Kasabı) lakaplı sert bir Osmanlı valisi bulacağını tahmin etmemişti.
Akka Kuşatması, Napolyon’un tarihteki ilk büyük yenilgisi olurken, Cezzar Ahmed Paşa’nın ismi Doğu’nun ve Batı’nın hafızasına "Napolyon’u durduran adam" olarak kazındı. Bir köleden bir imparatorluğu dize getiren paşaya uzanan bu epik hayat hikâyesini inceliyoruz.
BİR YÜKSELİŞ ROMANI
Ahmed Paşa’nın kökenleri Balkanlar’a, Boşnak diyarına dayanır. Ancak hayatı, bir serüven romanını aratmayacak cinstendir.
- Gençlik ve Mısır Yılları: Genç yaşta İstanbul’a gelmiş, ardından Mısır’a gitmiştir. Mısır’da Memlük beylerinin hizmetine girmiş, burada gösterdiği askeri başarılar ve sert mizacıyla hızla yükselmiştir.
- "Cezzar" Lakabının Sırrı: Bu lakap ona, isyan eden bedevilere ve rakiplerine karşı uyguladığı acımasız cezalandırma yöntemleri nedeniyle verilmiştir. "Cezzar", Arapça'da "kasap" veya "deve kasabı" anlamına gelir.
- Akka Valiliği: Osmanlı Devleti, Mısır’daki karışıklıkları bastıran ve bölgeye hakim olan bu güçlü figürü 1775 yılında Sayda Valiliği’ne atadı. Ahmed Paşa, merkezini Akka’ya kurarak bölgeyi adeta küçük bir krallık gibi tahkim etti.
AKKA'DA DEVLERİN SAVAŞI
1798'de Mısır'a çıkan Napolyon, Hindistan yolunu açmak ve Doğu İmparatorluğu hayalini gerçekleştirmek için Suriye'ye yöneldi. Karşısındaki en büyük engel Akka Kalesi ve onun yaşlı valisiydi.
- Napolyon’un Kibri: Napolyon, Akka önüne geldiğinde kaleyi küçümseyerek "İki güne kalmaz surlarda kahvaltı yaparız" demişti. Ancak kuşatma 64 gün sürdü.
- Savunma Stratejisi: Cezzar Ahmed Paşa, kaleyi Nizam-ı Cedid askerleri ve İngiliz donanmasının denizden desteğiyle savundu. Kalenin içinde kurduğu ikinci savunma hattı, Fransızların surları aştığı anda onları bir ateş çemberine aldı.
- Tarihi Geri Çekilme: Napolyon, ordusunun büyük bir kısmını ve prestijini Akka önlerinde kaybedince, 21 Mayıs 1799'da kuşatmayı kaldırarak Mısır'a dönmek zorunda kaldı.
NAPOLYON'UN İTİRAFI
Fransız İmparatoru, yıllar sonra sürgündeyken Akka’daki başarısızlığını şu sözlerle özetlemiştir:
"Akka'da durdurulmasaydım, bütün Doğu'yu ele geçirebilirdim. Kader beni bir ihtiyarın oyuncağı yaptı."
AZ BİLİNENLER
- Nizam-ı Cedid'in İlk Zaferi: Akka savunması, III. Selim tarafından kurulan modern ordu Nizam-ı Cedid’in tarihteki ilk ve en önemli askeri başarısıdır. Bu zafer, Osmanlı'nın modernleşme çabalarına büyük moral olmuştur.
- İmparatorun Mektubu: Napolyon, kuşatma sürerken Cezzar Ahmed Paşa'ya bir mektup yazarak teslim olmasını, karşılığında kendisine büyük imkanlar sunulacağını söylemiştir. Paşa'nın cevabı ise nettir: "Biz buraya ölmek için geldik, teslim olmak için değil."
- Kendi Mezarını Yaptıran Adam: Paşa, Akka'da kendi adını taşıyan muazzam bir cami ve külliye yaptırmıştır (Cezzar Ahmed Paşa Camii). Vefat ettiğinde, sağlığında yaptırdığı bu caminin avlusundaki türbeye gömülmüştür.
- Kütüphane Merakı: Sert ve "kasap" lakaplı bir asker olmasına rağmen, Cezzar Ahmed Paşa büyük bir kütüphaneye sahipti. Klasik eserlerden askeri taktik kitaplarına kadar geniş bir koleksiyonu olduğu rivayet edilir.
Cezzar Ahmed Paşa, 1804 yılında vefat ettiğinde arkasında Napolyon gibi bir dehayı durdurmuş, Orta Doğu’da Osmanlı otoritesini yeniden tesis etmiş bir kahraman bıraktı. Akka surlarındaki o inatçı direniş, dünya tarihinin seyrini değiştirerek sömürgecilik tarihinin en büyük aktörlerinden birine "dur" diyen ilk engel oldu.
