Tam altı yıl önce bu gece, Londra saatiyle 23.00’te Big Ben’in sesi (teknik olarak bir kayıt da olsa) duyulduğunda, Birleşik Krallık için 47 yıllık bir devir resmen sona ermişti. Brexit, yani Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılışı, sadece bir üyelik iptali değil; İngiliz kimliğinin, küresel ticaretin ve modern diplomasinin en büyük sarsıntılarından biri olarak tarihe geçti.
YOL AYRIMI
Brexit fikri bir gecede doğmadı. İngiltere’nin kıta Avrupası ile olan ilişkisi her zaman mesafeli ve şüpheciydi.
Egemenlik Aşkı: Ayrılık yanlılarının (Brexiteers) en güçlü sloganı "Take Back Control" (Kontrolü Geri Al) idi. Brüksel’deki bürokratların Londra adına karar vermesi, İngiliz gururuna dokunuyordu.
Göç Meselesi: Özellikle Doğu Avrupa’dan gelen yoğun göç, kamu hizmetleri üzerindeki baskı ve "işimizi elimizden alıyorlar" korkusu, referandumun sonucunu belirleyen ana unsurlardan biri oldu.
Haftalık 350 Milyon Pound Yalanı: Ayrılık kampanyasının yürüttüğü kırmızı otobüsün üzerinde yazan "AB'ye haftada 350 milyon pound veriyoruz, bunun yerine sağlık sistemimize (NHS) verelim" ibaresi, sonradan rakamların çarpıtıldığı ortaya çıksa da seçmeni etkilemeyi başardı.
KRALİÇENİN TAVRI
Britanya monarşisi siyasi konularda anayasal olarak tarafsız olmak zorundadır. Ancak Brexit süreci, Kraliçe’yi bu tarafsızlığın en zor sınırlarına itti.
O Meşhur Şapka: 2017 yılındaki meclis açılışında Kraliçe, mavi üzerine sarı çiçekli bir şapka takmıştı. Sosyal medya ve basın, bu şapkanın AB bayrağına benzediğini ve Kraliçe’nin gizlice "kalalım" (Remain) mesajı verdiğini iddia etti. Saray bunu yalanlasa da tartışmalar dinmedi.
Boris Johnson Krizi: 2019’da Başbakan Boris Johnson, Brexit pazarlıkları için parlamentoyu askıya alma konusunda Kraliçe’den onay istedi. Kraliçe onay verdi ancak Anayasa Mahkemesi bu kararın hukuksuz olduğuna hükmetti. Bu, Kraliçe’nin istemeden de olsa siyasi bir kumpasın içine çekildiği en gergin andı.
"Neden Hala Bir Aradayız?": Kraliçe’nin bir akşam yemeğinde konuklarına "Bana Avrupa Birliği'nde kalmak için üç iyi neden söyleyin" dediği sızdırılmıştı. Bu, onun Avrupa projesine karşı mesafeli olduğu yönündeki en güçlü kanıt olarak kabul edilir.
ÜÇ BAŞBAKANLIK SÜREÇ
23 Haziran 2016'daki referandumda halkın %51.9'u "Ayrılalım" dedi. Sonrası ise tam bir siyasi kaos oldu:
David Cameron: Referandumu başlatan ama sonucu görünce istifa eden isim.
Theresa May: "Brexit demek Brexit demektir" dedi ama sunduğu anlaşmalar meclisten geçmeyince gözyaşlarıyla veda etti.
Boris Johnson: "Get Brexit Done" (Brexit'i bitirelim) sloganıyla seçimi kazandı ve 31 Ocak 2020'de fiili ayrılığı gerçekleştirdi.
AZ BİLİNEN İLGİNÇ BİLGİLER
Peynir ve Şarap Krizi: Brexit sonrası İngiltere ile Fransa arasında peynir, şarap ve balıkçılık kotaları yüzünden neredeyse küçük çaplı bir "ticaret savaşı" çıktı. İngiliz balıkçılar, destekledikleri Brexit'in aslında kendi ihracatlarını zorlaştırdığını anlayınca büyük protestolar düzenledi.
Mavi Pasaportun Dönüşü: Ayrılık yanlıları için en büyük zafer sembollerinden biri, AB standardı olan bordo pasaportların yerine, eski "Geleneksel İngiliz Mavisi" pasaportlara geri dönülmesiydi. Komik olan ise, yeni mavi pasaportların bir Fransız-Alman ortaklığı olan şirket tarafından Polonya'da basılmasıydı.
İrlanda Sorunu: Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti arasında "fiziki bir sınır" oluşmaması için yapılan düzenlemeler, Birleşik Krallık’ın içinde sanal bir gümrük duvarı oluşturdu ve bu sorun 2026 itibarıyla hala tam çözülebilmiş değil.
Londra’nın Kaybı: Brexit sonrası birçok dev banka ve finans kuruluşu merkezlerini Londra’dan Frankfurt, Paris ve Amsterdam’a taşıdı.
ALTI YIL SONRA DURUM NASIL?
Brexit, İngiltere ekonomisine beklenen "hızlı şahlanışı" getirmedi; aksine tedarik zinciri krizleri ve iş gücü açığı ile karşılaşıldı. Ancak "küresel Britanya" (Global Britain) vizyonuyla, ülke kendi ticaret anlaşmalarını yapma özgürlüğüne kavuştu.
Brexit, tarihin en büyük "boşanma davası" olarak diplomatik kütüphanelerdeki yerini aldı. İngiltere şimdi Avrupa'nın dışında ama onunla komşu olmanın getirdiği zorlu dengeyi kurmaya çalışıyor.
