Tam 58 yıl önce bugün, Vietnam’ın sakin bir köyü olan My Lai’de, modern askeri tarihin en korkunç sayfalarından biri yazıldı.
"Pembe Köy" olarak bilinen bu yerleşim yerinde, Amerikan askerlerinin silahsız sivillere yönelik gerçekleştirdiği sistematik katliam, sadece Vietnam Savaşı'nın gidişatını değil, tüm dünyanın orduya ve savaş hukukuna olan bakışını sonsuza dek değiştirdi.
ARAMA VE YOK ETME
Katliam, Vietnam Savaşı'nın en kanlı dönemlerinden biri olan Tet Taarruzu'nun hemen ardından gerçekleşti.
- Görev: ABD 23. Piyade Tümeni’ne bağlı "Charlie" Bölüğü, My Lai köyünde Vietkong (Kuzey Vietnamlı gerilla) birliklerinin saklandığı istihbaratını aldı. Bölük Komutanı Yüzbaşı Ernest Medina, askerlerine "köydeki her şeyi yok etme" emri verdi.
- Saldırı: Köye giren askerler hiçbir direnişle karşılaşmadı; zira köyde sadece kadınlar, çocuklar ve yaşlılar vardı. Buna rağmen askerler, köylüleri hendeklere doldurarak makineli tüfeklerle taramaya, evleri yakmaya ve kadınlara tecavüz etmeye başladı.
- Bilanço: Resmî olmayan rakamlara göre 504 sivil (182 kadın ve 173 çocuk dahil) vahşice katledildi.
İNTİKAM VE DEHUMANİZASYON
My Lai’yi bir toplu mezara çeviren faktörler, savaş psikolojisinin en karanlık yönlerini barındırıyordu:
- Hayal Kırıklığı: Charlie Bölüğü, bölgedeki bubi tuzakları ve mayınlar nedeniyle çok sayıda kayıp vermiş ancak düşmanla hiç yüz yüze gelmemişti. My Lai, biriken bu öfkenin boşalma noktası oldu.
- Yanlış İstihbarat: Askerlere köyde sivillerin olmayacağı, herkesin Vietkong sempatizanı olduğu söylenmişti.
- Vücut Sayımı (Body Count) Baskısı: ABD ordusunun başarı kriterini "öldürülen düşman sayısı" üzerine kurması, askerleri ayrım gözetmeksizin öldürmeye teşvik etti.
SORUMLULAR VE 'CEZA' TİYATROSU
Katliamın ardından ordu, olayı örtbas etmek için büyük çaba sarf etti. Ancak gerçekler ortaya çıktığında yargı süreci tam bir hayal kırıklığına dönüştü.
- William Calley: Katliamı bizzat yöneten ve ateş açan Teğmen Calley, 22 sivili kasten öldürmekten suçlu bulunan tek kişi oldu. Ömür boyu hapse mahkûm edildi.
- Başkanlık Müdahalesi: Dönemin ABD Başkanı Richard Nixon, Calley’nin cezasını hafifleterek ev hapsine çevirdi. Calley, toplamda sadece 3,5 yıl ev hapsi yattıktan sonra serbest kaldı.
- Yüzbaşı Ernest Medina: Emri veren komutan beraat etti. Diğer 26 asker ise ya suçsuz bulundu ya da hiç yargılanmadı.
DÜNYA KAMUOYU VE DÜDÜK ÇALANLAR
My Lai, bir yıl boyunca Amerikan halkından gizlendi. Ancak bazı vicdanlı isimler sessiz kalmadı.
- Seymour Hersh: Serbest gazeteci Hersh, katliamı ortaya çıkaran haberiyle 1970'te Pulitzer Ödülü kazandı. Fotoğrafçı Ronald Haeberle’nin çektiği dehşet verici kareler yayımlandığında, ABD genelinde savaş karşıtı gösteriler patlak verdi.
- Helikopter Müdahalesi: Katliam sırasında havadan geçen helikopter pilotu Hugh Thompson Jr., kendi askerlerinin sivilleri öldürdüğünü görünce helikopterini sivillerle askerlerin arasına indirdi. Kapı nişancılarına, "Amerikan askerleri sivillere ateş açmaya devam ederse onlara ateş açın" emrini vererek bazı çocukları kurtardı. Thompson, yıllarca ordu tarafından "hain" olarak görüldü, ancak 1998'de madalya ile onurlandırıldı.
AZ BİLİNENLER
- "Köyü Kurtarmak İçin Yok Ettik": Katliamdan sonra bir Amerikan binbaşısının söylediği "Köyü kurtarmak için onu yok etmek gerekiyordu" cümlesi, Vietnam Savaşı'nın absürtlüğünü ve trajedisini özetleyen en ünlü söz haline geldi.
- Ölü Taklidi: Katliamdan kurtulan az sayıdaki köylü, ceset yığınlarının altına girip saatlerce ölü taklidi yaparak hayatta kalabilmişti.
- Calley'nin Geç Gelen Özrü: Teğmen William Calley, sessizliğini 2009 yılında bozarak, olaydan 41 yıl sonra bir toplantıda kamuoyu önünde özür diledi ve "O gün ölenler için kendimi çok kötü hissediyorum" dedi.
- Anıt ve Müze: Bugün My Lai (Son My) köyünde, ölenlerin isimlerinin yazılı olduğu dev bir anıt ve katliamın kanıtlarının sergilendiği bir müze bulunmaktadır.
My Lai Katliamı, Vietnam Savaşı'nın ABD için "kazanılması imkansız bir ahlaki bataklık" olduğunu kanıtladı. Amerikan halkının kendi ordusuna olan güveni sarsıldı ve savaş karşıtı hareket, Nixon yönetimini savaşı bitirmeye zorlayan en büyük güç haline geldi. My Lai, sadece Vietnam'ın değil, insanlık onurunun da kurşuna dizildiği bir yer olarak hafızalara kazındı.
