Milli Mücadele'nin dönüm noktası, Türk harp tarihinin en uzun ve en kanlı çarpışmalarından biri olan Sakarya Meydan Muharebesi; sadece bir savunma savaşı değil, bir milletin var oluş ve diriliş mücadelesi olarak tarihteki yerini aldı.
Mustafa Kemal Paşa'nın "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır" tarihi emriyle sevk ve idare edilen 22 gün 22 gece süren bu büyük meydan muharebesi, Sakarya Nehrinin doğusunda Batı dünyasının Doğu'ya ilerleyişini durdurdu.
İşte 105. yılında, stratejik safhalarından az bilinedursun detaylarına kadar Sakarya Meydan Muharebesi'nin kapsamlı dosyası.
SAKARYA'YA GİDEN SÜREÇ
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri sonrası Türk ordusunun imha edilmesini önlemek amacıyla Sakarya Nehrinin doğusuna çekilmesi, Ankara'da ve Meclis'te büyük bir moral bozukluğuna yol açmıştı. Yunan ordusu, Türk ordusunu tamamen yok etmek ve Ankara'yı işgal ederek TBMM'yi dağıtmak, ardından Sevr Antlaşması'nı zorla kabul ettirmek amacıyla ileri harekata geçti.
Bu kritik eşikte TBMM, 5 Ağustos 1921'de geniş yetkilerle Mustafa Kemal Paşa'ya Başkomutanlık unvanını verdi. Hemen ardından ordunun giyim, yiyecek, binek hayvanı ve silah ihtiyacını karşılamak üzere Tekâlif-i Milliye (Milli Yükümlülük) Emirleri yayımlandı.
22 GÜN 22 GECE SÜREN HARP
23 Ağustos 1921 günü Yunan ordusunun taarruzuyla başlayan muharebe, yaklaşık 100 kilometrelik geniş bir cephede cereyan etti. Yunan ordusunun sayıca ve teknolojik olarak üstün olduğu bu çarpışmada, Türk askeri stratejisi "alan savunması" konseptine dayandırıldı.
| Cephe Karşılaştırması | Türk Ordusu | Yunan Ordusu |
| Subay / Er Sayısı | ~96.000 Personel | ~120.000 Personel |
| Piyade Tüfeği | ~54.000 | ~75.000 |
| Makineli Tüfek | 384 | 2.768 |
| Top Sayısı | 196 | 386 |
| Uçak Sayısı | 2 | 18 |
Yunan birliklerinin Ankara'ya yaklaşma çabaları; Mangal Dağı, Çal Dağı ve Duatepe gibi kritik noktalarda yaşanan şiddetli süngü hücumlarıyla kırıldı. 13 Eylül 1921 itibarıyla Yunan ordusu Sakarya Nehrinin batısına atılarak çekilmek zorunda kaldı.
ÖNEMLİ FİGÜRLER
-
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa: Savaş başlamadan hemen önce attan düşerek kaburga kemiği kırılmasına rağmen cepheden ayrılmadı; top atışları altında harekatı yönetti.
-
Genelkurmay Başkanı Fevzi (Çakmak) Paşa: Cephe stratejisinin oluşturulmasında ve lojistik koordinasyonda kilit rol oynadı.
-
Garp Cephesi Komutanı İsmet (İnönü) Paşa: Birliklerin taktiksel idaresini sahada başarıyla uyguladı.
-
Müfrezeler ve Yerel Komutanlar: Halide Edib (Onbaşı), Giresunlu Topal Osman Ağa ve süvari kolordusunun başında harikalar yaratan Fahrettin (Altay) Paşa zaferin asıl mimarları arasında yer aldı.
SONUÇLARI
1683 II. Viyana Kuşatması'ndan beri süregelen Türk geri çekilmesi Sakarya’da son buldu ve Türk ordusu taarruz konumuna geçti.
-
Diplomatik Başarılar:
-
Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması imzalandı (Doğu sınırı kesinleşti).
-
Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı (Güney cephesi kapandı, Fransızlar işgal ettikleri yerlerden çekildi).
-
İngiltere ile esir değişimi anlaşması yapıldı.
-
-
TBMM ve İrade: Mustafa Kemal Paşa’ya TBMM tarafından "Müşir" (Mareşal) rütbesi ve "Gazi" unvanı verildi.
-
Kurtuluş Savaşı'nın Düğümü Çözüldü: Büyük Taarruz için gerekli moral, lojistik ve siyasi zemin hazırlanmış oldu.
AZ BİLİNENLER
1. "Subaylar Savaşı" Unvanı
Sakarya Meydan Muharebesi, Türk harp tarihinde "Subaylar Savaşı" olarak bilinir. Bunun nedeni, cephede en ön saflarda çarpışan çok sayıda yetişmiş subayın şehit olmasıdır. Muharebede 277 subay şehit düşmüş, 1.058 subay ise yaralanmıştır. Bu durum, ilerleyen yıllarda genç Cumhuriyet'in kalifiye bürokrat ve eğitimci kadrosunda eksikliğe yol açmıştır.
2. Kırık Kaburgayla Yönetilen Zafer
Mustafa Kemal Paşa, 12 Ağustos’ta Polatlı yakınlarında cepheyi teftiş ederken atının ürkmesi sonucu düşmüş ve kaburga kemiği kırılmıştır. Tabiplerin dinlenmesi yönündeki kesin tavsiyelerine uymayan Gazi, sarılı göğsüyle ve sargılar içinde harita başında savaşı 22 gün boyunca yönetmiştir.
3. İki Uçaklı Hava Kuvvetleri
Türk ordusunun elinde çalışan sadece iki uçak vardı (İsmet ve Keşif uçakları). Bu iki uçak, Yunan ordusunun ikmal hatlarını ve kanat hareketlerini tespit ederek Türk komuta heyetine hayati istihbarat sağladı.
4. "Melhame-i Kübra" İfadesi
Mustafa Kemal Paşa, Sakarya Meydan Muharebesi'nin dehşetini ve büyüklüğünü vurgulamak için nutuklarında ve konuşmalarında bu savaşı "Melhame-i Kübra" (Çok büyük ve kanlı savaş / kütüphanelerdeki kıyamet savaşı tasviri) olarak nitelendirmiştir.
Sakarya Meydan Muharebesi, Türk milletinin Anadolu topraklarındaki varlığını sonsuza kadar tescilleyen, askeri dehanın azimle birleştiği bir savunma mucizesi olarak tarihteki yerini muhafaza etmektedir.
