15 Mayıs 1919'da Yunan işgaliyle başlayan Milli Mücadele'nin sancılı süreci, 9 Eylül 1922 sabahı Türk süvarilerinin İzmir'e girmesiyle zaferle noktalandı. 3 yıl 3 ay 24 gün süren işgalin sona ermesi, yalnızca bir şehrin kurtuluşu değil; Türkiye Cumhuriyeti'nin doğumunu ilan eden stratejik bir dönüm noktası oldu.

Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!" emriyle başlayan Büyük Taarruz, Türk ordusunun 14 günde yaklaşık 400 kilometrelik mesafeyi katedip İzmir'e ulaşmasıyla dünya askeri tarihine geçti.

İşte işgalden kurtuluşa, Hükümet Konağı'na çekilen Türk bayrağından trajik Büyük İzmir Yangını'na kadar bu tarihi sürecin tüm ayrıntıları.

İZMİR'İN İŞGALİ

İzmir'in kurtuluşuna giden yol, Mondros Mütarekesi'nin 7. maddesi bahane edilerek 15 Mayıs 1919'da şehrin işgal edilmesiyle başladı. Hasan Tahsin'in attığı ilk kurşun, Anadolu'da direnç meşalesini yaktı.

İzmir'in İşgali 3

  • Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922): Afyon Kocatepe'den başlayan genel taarruz, Yunan savunma hatlarını kısa sürede çökertti.

  • Başkomutan Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922): Dumlupınar'da Yunan ordusunun ana gövdesi imha edildi ve Yunan Başkomutanı Trikopis esir alındı.

  • 9 Eylül 1922: Yüzbaşı Şerafettin (İzmir) komutasındaki 2. Süvari Tümeni, Kadifekale ve İzmir Hükümet Konağı’na Türk bayrağını çekerek şehri özgürleştirdi.

SİYASİ VE ASKERİ SONUÇLAR

İzmir’in kurtuluşu, İtilaf Devletleri’nin Anadolu projesini tamamen çökertti:

Alan Kurtuluşun Getirdiği Sonuçlar
Askeri Anadolu'daki Yunan işgali tamamen sona erdi; işgal ordusu firar etti.
Diplomatik Mudanya Mütarekesi'ne giden yol açıldı; Trakya ve İstanbul savaşsız kurtarıldı.
Siyasi Sevr Antlaşması tarihin çöp tenekesine atıldı, Lozan Barış Antlaşması’nın zemini hazırlandı.
Uluslararası İngiltere'de Lloyd George hükümeti istifa etmek zorunda kaldı (Chanak Krizi).

ÖNEMLİ FİGÜRLER

  • Mustafa Kemal Paşa: Başkomutan olarak dahi askeri stratejisiyle taarruzu yönetti ve kurtuluşun mimarı oldu.

  • Fahrettin Altay: Süvari Kolordusu Komutanı olarak kovanından çıkmış mermi gibi ilerleyen süvarileriyle İzmir'e ilk ulaşan birliklerin sevk ve idaresini sağladı.

  • Yüzbaşı Şerafettin (İzmir): Hükümet Konağı'na girerken atılan el bombasıyla yaralanmasına rağmen göğsünden akan kanla Türk bayrağını göndere çekti. Bu başarısından ötürü kendisine "İzmir" soyadı verildi.

  • Hasan Tahsin (Osman primary): 15 Mayıs 1919'da Kordon'da Yunan efelerine karşı ilk kurşunu atarak direnişin sembolü oldu.

İzmir'in Kurtuluşu 4

KURTULUŞUN TRAJİK GÜNÜ

İzmir'in kurtuluşundan sadece 4 gün sonra, 13 Eylül 1922'de Basmane semtinde başlayan yangın, rüzgarın da etkisiyle kısa sürede tüm Ermeni ve Rum mahallelerini sararak Kordon'a kadar yayıldı.

Yangının Sebebi Ne İdi?

Yangının kökeni yıllarca uluslararası tartışmalara konu olsa da tarihi belgeler ve yabancı tanıkların ifadeleri temel nedeni ortaya koymaktadır:

  • Yunan ve Ermeni Komitacıların Tahribatı: Geri çekilen Yunan ordusu ve şehri terk etmek istemeyen çeteler, "yakılmış toprak" stratejisi uygulayarak patlayıcı ve gaz yağlarıyla şehri ateşe verdi.

  • Yangın Söndürme Aksamının Sabote Edilmesi: Şehirdeki yangın vanalarının ve itfaiye ekipmanlarının önceden bozulduğu, itfaiye müdürü Paul Grescovich'in raporlarında yer almıştır.

    Gökçek Ailesine Adli Kontrol
    Gökçek Ailesine Adli Kontrol
    İçeriği Görüntüle

İzmir'in Kurtuluşu 5

Yangının Sonuçları

  • Şehrin tarihi, ticari ve konut dokusunun yaklaşık üçte ikisi (20.000'den fazla bina) küle döndü.

  • Yüz binlerce gayrimüslim sığınmacı Liman'daki müttefik gemileriyle Yunanistan'a tahliye edildi.

  • İzmir, Cumhuriyet döneminde yangın yerleri üzerinde modern imar planları yapılarak (bugünkü Kültürpark alanı) yeniden inşa edildi.

AZ BİLİNENLER

1. Buharlaşan Üçüncü Kılıç ve Bıçaklı Yaralanma

Buhara Cumhuriyeti, Milli Mücadele'ye destek amacıyla Mustafa Kemal Paşa'ya üç altın kaplama kılıç göndermişti. Bu kılıçlardan biri Mustafa Kemal'e, biri İsmet Paşa'ya verildi; üçüncüsünün ise İzmir'e ilk giren komutana verileceği açıklandı. Yüzbaşı Şerafettin, yaralı halde Hükümet Konağı'na bayrağı çekerek bu tarihi kılıcın sahibi oldu.

2. Mustafa Kemal Paşa'nın Belkıs Hanım Konağı'ndaki İnce Jesti

10 Eylül'de İzmir'e giren Mustafa Kemal Paşa, Karşıyaka'da kalacağı konağın girişine serilen Yunan bayrağını görünce durdu. İşgal günü Yunan Kralı Konstantin'in Türk bayrağına basarak binaya girdiği hatırlatılınca şu tarihi yanıtı verdi:

İzmir'in Kurtuluşu 3

"O bir hata etmiş, ben aynı hatayı tekrarlamam. Bayrak bir milletin bağımsızlık sembolüdür, yere serilemez." diyerek bayrağı kaldırttı.

3. Çandarlı'dan İzmir'e Reformatör İlerleyiş

Süvari birliklerinin Afyon'dan İzmir'e ulaşma hızı günde ortalama 30-40 kilometreyi bulmuştur. Bu tempo, dönemin dünya askeri literatüründe piyade ve süvari birliklerinin ulaşabileceği en yüksek lojistik hız rekorlarından biri kabul edilir.

İzmir'in kurtuluşu, Türk milletinin bağımsızlık azminin ve askeri dehasının Akdeniz kıyılarında mühürlendiği, yıkıntılardan modern bir Cumhuriyetin doğduğu tarihi bir dönüm noktasıdır.

Muhabir: Barış Berkant Oğuz