Avrupa kıtasını diz çöktüren Fransız İmparatoru I. Napolyon Bonapart’ın 1812 yılında büyük umutlarla başlattığı Rusya Seferi, dünya askeri tarihinin en büyük felaketlerinden ve dönüm noktalarından biri olarak kayıtlara geçti.
"Büyük Ordu" (L'Grande Armée) ile çıktığı bu Doğu seferi; Napolyon’un askeri dehasının doğa şartları, stratejik tuzaklar ve lojistik çöküş karşısında eriyip bitmesine yol açtı. Moskova'nın kapılarına kadar dayanan ancak küllere bürünmüş bir şehirle karşılaşan Fransız ordusu, geri çekiliş sürecinde tarihinin en ağır kırımını yaşadı.
İşte Napolyon'un imparatorluk rüyasını donduran 1812 Rusya Seferi'nin tüm detayları.
İNGİLTERE ABLUKASI VE KITA SİSTEMİ
Napolyon, İngiltere'yi askeri olarak işgal edemeyince onu ekonomik olarak çökertmeyi hedefleyen Kıta Sistemi (Britanya mallarının Avrupa'ya girişini yasaklayan ticari ablaka) politikasını uygulamaya koydu.
Ancak Rus Çarı I. Aleksandr, bu ambargonun Rus ekonomisine verdiği ağır zararlar nedeniyle sisteme uymayı reddetti ve İngiltere ile ticaret yapmaya devam etti. Aynı zamanda Polonya üzerindeki nüfuz mücadelesi ve Fransa'nın Doğu Avrupa'daki genişlemesi, iki imparatorluk arasındaki ipleri kopardı. Napolyon, Çar'a diz çöktürmek ve Avrupa'daki mutlak hakimiyetini tescillemek için devasa bir ordu topladı.
MOSKOVA'YA GİRİŞ VE BÜYÜK YANGIN
Çar I. Aleksandr ve efsanevi Rus Generali Mihail Kutuzov, Napolyon ile meydan savaşından kaçınarak "yakılmış toprak stratejisi" uyguladı. Rus ordusu geri çekilirken gerideki tüm tarlaları, erzak depolarını ve köyleri ateşe verdi.
7 Eylül 1812'de gerçekleşen, 70 binden fazla kayıpla tarihin en kanlı tek günlük savaşı olan Borodino Muharebesi sonrasında Rus ordusu Moskova'yı boşalttı.
14 Eylül 1812'de Napolyon, zafer edasıyla Moskova'ya girdi. Ancak şehre girdiğinde kendisini karşılayacak bir heyet ya da teslim belgesi imzalayacak bir muhatap bulamadı. Aynı gece, Moskova Valisi Kont Rostopçin'in emriyle şehir ateşe verildi.
Dört gün süren Büyük Moskova Yangını, kentin yüzde 70'inden fazlasını küle çevirdi. Napolyon, barış teklifinde bulunmak için Kremlin'de haftalarca Çar'dan haber bekledi; fakat Çar Aleksandr hiçbir mesaja yanıt vermedi.
KORKUNÇ BİLANÇO
Kış kapıya dayandığında ve ordu erzak bulamaz hale geldiğinde Napolyon, 19 Ekim 1812'de geri çekilme emri verdi. Ancak geliş rotasında her yer yakıldığı için ordu aynı mahvolmuş güzergahtan dönmek zorunda kaldı.
Acımasız Rus kışı (Genel Kış), dondurucu soğuklar (-30°C'ye varan), açlık, tifo hastalığı ve Cossack (Kazak) süvarilerinin gerilla saldırıları ordunun sonunu getirdi.
| Gösterge | Sefer Başı (Haziran 1812) | Sefer Sonu (Aralık 1812) |
| Asker Sayısı | ~600.000 - 650.000 (Çok uluslu ordu) | ~40.000 - 50.000 (Savaşa uygun halde dönen) |
| At Sayısı | ~180.000 At | Neredeyse Tamamı (Açlıktan yenildi veya dondular) |
| Top Sayısı | ~1.300 Top | Büyük Çoğunluğu Sahada Terk Edildi |
| Can Kaybı | - | ~400.000+ Ölü, ~100.000+ Esir |
TARİHSEL SONUÇLAR
-
Napolyon'un Yenilmezlik Miti Yıkıldı: Avrupa imparatorlukları, Fransız ordusunun yok edilebileceğini gördü.
-
6. Koalisyonun Kurulması: Prusya, Avusturya ve Rusya birleşerek Fransa'ya karşı saldırıya geçti.
-
Leipzig (Uluslar Muharebesi) ve Sürgün: 1813'teki Leipzig yenilgisinin ardından Napolyon, 1814'te tahttan çekilerek Elba Adası'na sürgüne gönderildi.
AZ BİLİNENLER
1. Düğme Efsanesi ve Tifo Salgını
Fransız askerlerinin üniformalarında ve kaputlarında kullanılan kalay düğmelerin, aşırı soğukta kimyasal değişime uğrayarak (kalay vebası) ufalandığı ve askerlerin dondurucu rüzgarda elbiselerini kapatamadığı anlatılır. Ayrıca son araştırmalar, ölümlerin en büyük nedenlerinden birinin bitlerden bulaşan tifo salgını olduğunu göstermektedir.
2. Berezina Faciası
Aralık 1812'de buz tutmuş Berezina Nehrini geçmeye çalışan Fransız ordusu, Rus topçusunun ve çöken köprülerin hedefi oldu. Sadece bu nehir geçişinde 30 binden fazla asker can verdi. Günümüzde Fransızcada "C'est la Bérézina" (Tam bir Berezina / Tam bir felaket) deyimi hala felaket durumlarını anlatmak için kullanılır.
3. Rus Köylülerinin Direnişi ve Gerilla Savaşı
Napolyon, Rusya'daki serflere (köle köylülere) özgürlük vaat ederek onları yanına çekmeyi ummuştu. Ancak Rus köylüleri dini ve milli bir hisle birleşerek Fransız askerlerini ellerindeki tırpan ve kazmalarla avlayan acımasız birer gerillaya dönüştü.
4. Napolyon'un Ordusunu Terk Etmesi
5 Aralık 1812'de ordunun tamamen dağıldığını gören Napolyon, komutayı Müzisyen Murat Paşa'ya (Joachim Murat) bırakarak gizlice kıyafet değiştirmiş ve bir kızakla Paris'e kaçmıştır. Bu durum orduda büyük bir moral çöküşüne sebep olmuştur.
1812 Rusya Seferi, hırsın doğa şartları ve stratejik gerçeklikle çatıştığı noktada imparatorlukların nasıl kağıttan bir kule gibi yıkılabileceğinin tarihteki en somut göstergesi olmaya devam ediyor.
