Bir insanın kendi kendine konuştuğunu görmek, çevresindekilerde zaman zaman şaşkınlık yaratabiliyor. Toplumda genellikle psikolojik rahatsızlıklarla ilişkilendirilen bu davranış, sanıldığının aksine her zaman bir hastalığa işaret etmiyor. Hatta birçok kişi farkında olmadan günlük yaşamında kendi kendine konuşarak kararlarını şekillendiriyor, yapacağı işleri planlıyor veya yaşadığı olayları anlamlandırmaya çalışıyor.
Psikolojide kendine yönelik konuşma olarak ele alınan bu durum, insanın zihnindeki düşünceleri sesli biçimde ifade etmesini kapsıyor. Kişi bazen kendisine soru soruyor, bazen bir olayın provasını yapıyor, bazen de zor bir durum karşısında kendisini cesaretlendirmeye çalışıyor.
Ancak bu davranışın altında yatan nedenleri anlamak için yalnızca konuşmanın varlığına değil, içeriğine ve kişinin yaşamındaki etkilerine de bakmak gerekiyor.
İnsan neden kendi kendine konuşma ihtiyacı duyar?
Kendi kendine konuşmak, beynin bilgileri işleme ve düşünceleri organize etme biçimlerinden biri olarak değerlendiriliyor. İnsan zihninde aynı anda pek çok düşünce dolaşırken bunları sesli şekilde ifade etmek, karmaşık konuların daha anlaşılır hale gelmesini sağlayabiliyor.
Bu davranışın arkasında farklı nedenler bulunabiliyor:
-
Zihinsel karmaşayı azaltmak: Kişi, kafasını meşgul eden konuları sesli ifade ederek düşüncelerini sıraya koyabilir. Özellikle karar vermekte zorlandığı durumlarda kendi kendine konuşmak bir tür değerlendirme yöntemi olabilir.
-
Kendini motive etmek: Önemli bir görüşme, sınav veya zor bir görev öncesinde kişinin kendisine cesaret vermesi, özgüvenini ve motivasyonunu destekleyebilir.
-
Duygusal rahatlama sağlamak: Öfke, üzüntü, heyecan veya kaygı yaşayan kişiler, hissettiklerini sesli dile getirerek duygularını anlamlandırmaya çalışabilir.
-
Hafızayı desteklemek: Alışveriş listesi hazırlarken, bir adresi hatırlamaya çalışırken veya yapılacak işleri sıralarken bilgileri sesli tekrar etmek hatırlamayı kolaylaştırabilir.
-
Yaşanan olayları değerlendirmek: Kişi, geçmişte yaşadığı bir konuşmayı yeniden düşünerek ne söylemesi gerektiğini veya farklı nasıl davranabileceğini kendi kendine tartışabilir.
Dolayısıyla kendi kendine konuşmak, yalnızca bir alışkanlık değil, bazı durumlarda zihinsel süreçleri destekleyen bir yöntem olarak da karşımıza çıkıyor.
Kendi kendine konuşmak psikolojik açıdan faydalı mı?
Kendi kendine konuşmanın olumlu etkileri, kullanılan ifadelerin niteliğiyle yakından ilişkili. Kişinin kendisine destekleyici cümleler kurması, dikkatini toplamasına ve zorlayıcı durumlarla daha kolay başa çıkmasına yardımcı olabilir.
Örneğin bir işi tamamlamaya çalışan kişinin kendisine "Önce birinci adımı halletmeliyim" demesi, dikkatini belirli bir hedefe yönlendirebilir. Benzer şekilde hata yaptığında kendisini ağır biçimde eleştirmek yerine çözüm aramaya yönelmesi de daha yapıcı bir yaklaşım geliştirmesini sağlayabilir.
Bununla birlikte sürekli olumsuz düşünceleri tekrarlamak, kendisini suçlamak ve değersiz hissettiren ifadeler kullanmak kişinin ruhsal durumunu olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle önemli olan kişinin kendi kendine konuşup konuşmaması değil, bu konuşmaların nasıl bir düşünce yapısını beslediğidir.
Her kendi kendine konuşan kişi psikolojik sorun mu yaşıyor?
Hayır. Kendi kendine konuşmak ile psikiyatrik bir rahatsızlığın belirtisi olabilecek konuşma davranışları birbirinden ayrılmalıdır.
Örneğin bir kişinin yemek hazırlarken yapacaklarını sesli olarak sıralaması, aynanın karşısında konuşma provası yapması veya yalnızken gününü değerlendirmesi olağan davranışlar arasında yer alabilir.
Ancak kişi çevresinde kimse olmadığı halde başka birinden geliyormuş gibi algıladığı seslerle konuşuyorsa farklı bir durum söz konusu olabilir.
Burada özellikle iki davranış arasındaki ayrım önemlidir:
-
Kendine yönelik konuşma: Kişi kendi düşüncelerini sesli ifade eder ve söylediklerinin kendi zihinsel süreçlerinden kaynaklandığının farkındadır.
-
Sesler duyma: Kişi, gerçekte çevresinde bulunmayan bir kaynaktan geldiğini düşündüğü sesler algılayabilir ve bunlara yanıt verebilir.
İkinci durum, halüsinasyon olarak adlandırılan algı bozukluklarıyla ilişkili olabilir ve uzman değerlendirmesi gerektirir.
Hangi belirtiler ortaya çıktığında durum ciddiye alınmalı?
Kendi kendine konuşmanın bir anda başlaması, giderek yoğunlaşması veya kişinin günlük yaşamını etkilemesi dikkat edilmesi gereken durumlar arasında bulunuyor.
Özellikle şu belirtiler önem taşıyor:
Gerçekte olmayan seslerle konuşmak: Kişinin kendisine seslenildiğini, hakkında konuşulduğunu veya emir verildiğini duyması değerlendirilmesi gereken bir belirtidir.
Gerçek dışı düşüncelere kesin olarak inanmak: Çevresindeki insanların kendisini takip ettiğini, zarar vermek istediğini veya özel mesajlar gönderdiğini düşünmek sanrılarla ilişkili olabilir.
Konuşmalarını kontrol edememek: Kişinin istemediği halde sürekli konuşması, konuşmayı durdurmakta zorlanması ve bundan rahatsızlık duyması önemlidir.
Sosyal yaşamdan uzaklaşmak: İş, okul, aile ve arkadaş ilişkilerinin bozulması, kişinin günlük sorumluluklarını yerine getirememesi daha kapsamlı bir değerlendirmeyi gerektirir.
Ani davranış ve düşünce değişiklikleri: Konuşma biçiminde belirgin farklılaşma, yoğun kafa karışıklığı ve gerçekliği değerlendirmede güçlük yaşanması göz ardı edilmemelidir.
Bu belirtilerin bulunması doğrudan belirli bir hastalık tanısı koymak için yeterli değildir. Ancak birden fazla belirtinin birlikte görülmesi durumunda psikiyatri uzmanına başvurulması gerekir.
Kendi kendine konuşmak şizofreniyle bağlantılı mı?
Kendi kendine konuşma davranışının şizofreniyle ilişkilendirilmesi yaygın olsa da bu iki durum aynı anlama gelmiyor.
Şizofreni; düşünce, algı, duygu ve davranışları etkileyen ciddi bir ruhsal hastalıktır. Hastalıkta kişinin gerçekte bulunmayan sesler duyması, gerçek dışı inançlar geliştirmesi ve düşüncelerini düzenlemekte zorlanması gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Örneğin kişi kendisine bir ses tarafından talimat verildiğini düşünebilir ve bu sese karşılık verebilir. Dışarıdan bakıldığında kendi kendine konuşuyormuş gibi görünse de davranışın altında farklı bir algısal deneyim bulunabilir.
Öte yandan sesler duyma veya düşünce bozuklukları yalnızca şizofreniye özgü değildir. Bazı duygudurum bozuklukları, nörolojik rahatsızlıklar, madde kullanımı ve kimi ilaçların etkileri de benzer belirtilere neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca kişinin kendi kendine konuşmasına bakarak şizofreni tanısı koymak doğru değildir.
Kendi kendine konuşan biri ne zaman psikiyatri desteği almalı?
Kişi kendi kendine konuştuğunun farkındaysa, bu davranış üzerinde kontrol sahibiyse ve günlük yaşamında herhangi bir sorun yaşamıyorsa genellikle endişelenmesini gerektiren bir durum bulunmaz.
Ancak konuşmalar korkuya, yoğun kaygıya veya günlük işlerin aksamasına neden oluyorsa profesyonel yardım alınması önemlidir.
Özellikle kişinin dışarıdan gelen bir ses gibi algıladığı konuşmalar duyması, bu seslerin kendisine ya da başkasına zarar vermesini söylemesi halinde vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. Yakın bir zarar verme riski varsa acil yardım istenmelidir.
Sıkça sorulan sorular
Kendi kendine konuşmak zekâyla bağlantılı mı?
Kendi kendine konuşmak doğrudan zekâ göstergesi değildir. Ancak düşünceleri düzenleme, problem çözme ve planlama gibi zihinsel faaliyetlere yardımcı olabilir.
Kendi kendine konuşmak yalnızlık belirtisi midir?
Her zaman değil. Yalnızlık yaşayan kişilerde bu davranış görülebilse de sosyal ilişkileri güçlü olan insanlar da günlük yaşamlarında kendi kendilerine konuşabilir.
İnsan kendi kendine neden tartışır?
Kişi yaşadığı bir olayı yeniden değerlendirmek, söylemek istediklerini prova etmek veya farklı ihtimalleri düşünmek amacıyla kendi kendine tartışabilir. Bu durum tek başına psikolojik rahatsızlık anlamına gelmez.
Kendi kendine konuşmayı bırakmak gerekir mi?
Hayır. Kişinin düşüncelerini sesli ifade etmesi doğal bir davranış olabilir. Önemli olan konuşmaların kontrol edilebilir olması ve günlük yaşamı olumsuz etkilememesidir.
Sonuç olarak kendi kendine konuşmak, insan zihninin düşüncelerini düzenlemek ve duygularını anlamlandırmak için kullandığı doğal yollardan biri olabilir. Bu davranışı tek başına bir hastalık olarak değerlendirmek doğru değildir. Asıl dikkat edilmesi gereken nokta, konuşmanın içeriğinin değişmesi, gerçeklikle bağın zayıflaması
