6 Ağustos 1945 Pazartesi sabahı saatler 08.15’i gösterdiğinde, Japonya’nın sanayi ve askeri merkezlerinden biri olan Hiroşima kentinin gökyüzünde Güneş'ten daha parlak bir kör edici ışık parladı. ABD Hava Kuvvetlerine ait Enola Gay adlı B-29 bombardıman uçağından bırakılan "Little Boy" (Küçük Çocuk) kod adlı uranyum bombası, insanlık tarihinde ilk kez sivil bir nüfus üzerinde nükleer bir silahın kullanılmasına yol açtı.
Yaklaşık 15 kilotonluk (15 bin ton TNT'ye eşdeğer) bir patlama gücüne sahip olan meşum bomba, patlama anında binlerce derece sıcaklık yayarak şehri saniyeler içinde cehenneme çevirdi. II. Dünya Savaşı’nı sona erdiren bu nükleer felaketin tarihsel arka planını, karar alma mekanizmasını, şehirde yaşanan kıyameti, küresel etkilerini ve tarihin sayfalarında kalmış şaşırtıcı detayları derinlemesine inceliyoruz.
NÜKLEER ÇAĞIN DOĞUŞU
Savaşın kaderini değiştiren nükleer silah geliştirme yarışı, 1939 yılında Albert Einstein ve Leo Szilard'ın ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt'e yazdığı uyarı mektubuyla başladı. Nazi Almanyası'nın bir atom bombası geliştirebileceğinden endişe eden ABD, Manhattan Projesi kod adıyla gizli bir dev operasyon başlattı.
- Potsdam Bildirisi ve Japonya’nın Tutumu: Mayıs 1945'te Almanya’nın teslim olmasıyla savaş Avrupa'da sona erdi. Ancak Pasifik'te Japon İmparatorluğu direnmeye devam ediyordu. 26 Temmuz 1945’te ABD, İngiltere ve Çin; Potsdam Bildirisi ile Japonya’ya "koşulsuz teslim olma" çağrısında bulundu. Aksi takdirde "hızlı ve tam bir yıkım" yaşanacağı ihtar edildi. Japon hükümeti bu bildiriyi resmen yanıtsız bıraktı.
- Harry S. Truman'ın Kararı: Roosevelt'in nisan ayında ölümüyle göreve gelen yeni ABD Başkanı Harry S. Truman, müttefik askerlerinin Japon anakarasını karadan işgal etmesi durumunda (Downfall Operasyonu) yüz binlerce Amerikan askerinin ölebileceğini hesapladı. Truman, savaşı en hızlı şekilde bitirmek ve aynı zamanda Sovyetler Birliği'ne gözdağı vermek amacıyla atom bombasının kullanılması emrini onayladı.
HİROŞİMA'DA YAŞANAN FELAKET
Hiroşima; Japon 2. Genel Ordusu'nun karargahına ev sahipliği yapması, askeri ikmal limanı olması ve etrafının dağlarla çevrili bulunması sebebiyle nükleer şok dalgasının etkisini artıracağı düşünülerek birincil hedef seçilmişti.
- Pikadon (Işık ve Ses): Yüzbaşı Paul Tibbets komutasındaki Enola Gay, bombayı 31.000 fit (yaklaşık 9.400 metre) yükseklikten bıraktı. "Little Boy", hedeflenen Aioi Köprüsü'nün hemen yanında, yerden 580 metre yükseklikte patladı. Japonlar bu anı önce dev bir ışık patlaması, ardından gelen ses nedeniyle "Pikadon" olarak adlandırdı.
- Sıfır Noktasındaki Cehennem: Patlamanın merkezinde sıcaklık 3.000 ila 4.000 °C'ye ulaştı. Merkezden itibaren 1.6 kilometrelik yarıçap içindeki her şey anında buharlaştı veya kule gibi yandı. Beton yapılar eridi, ahşap evler birer kibrit kutusu gibi çöktü.
- Siyah Yağmur (Kuroi Ame): Patlamadan kısa süre sonra radyoaktif serpinti, toz ve kurumun atmosferdeki su buharıyla birleşmesi sonucu bölgeye zehirli ve yapışkan bir "siyah yağmur" yağdı. Yanıklar içindeki susuz kalmış mağdurlar bu radyoaktif suyu içerek farkında olmadan yüksek dozda radyasyon aldılar.
- Can Kaybı: Patlama anında yaklaşık 70.000-80.000 kişi hayatını kaybetti. 1945 yılının sonuna gelindiğinde radyasyon zehirlenmesi (akut radyasyon sendromu), kanser ve yanıklar nedeniyle ölü sayısı 140.000’e ulaştı.
DÜNYA ŞOKTA
Hiroşima’ya atılan bomba, insanlık tarihinde yeni ve tehlikeli bir dönemi, "Nükleer Çağ"ı ve hemen ardından gelecek olan Soğuk Savaş dönemini başlattı.
|
Alan |
Doğrudan ve Uzun Vadeli Sonuçları |
|
Savaşın Sonu ve İkinci Bomba |
Hiroşima'dan üç gün sonra, 9 Ağustos'ta Nagasaki'ye atılan "Fat Man" bombası ve Sovyetler'in Mançurya'yı işgali sonucu İmparator Hirohito 15 Ağustos'ta teslim olduklarını duyurdu. |
|
Soğuk Savaş ve Nükleer Dehşet Dengesi |
ABD'nin nükleer tekelini 1949'da atom bombası üreten SSCB kırdı. İki süper güç arasında onlarca yıl sürecek Dehşet Dengesi (MAD - Mutually Assured Destruction) başladı. |
|
İnsani ve Hukuki Tartışmalar |
Sivil nüfusun yoğun olduğu bir kentin nükleer silahla yok edilmesi, savaş suçları ve etik açıdan günümüze kadar süren dev bir uluslararası tartışma başlattı. |
|
Hibakusha Kavramı |
Patlamadan sağ kurtulan ancak radyasyona maruz kalan insanlara Japonca "Hibakusha" adı verildi. Bu kişiler yıllarca hem sağlık sorunlarıyla hem de toplumdaki ayrımcılıkla mücadele etti. |
AZ BİLİNENLER
1. Nükleer Gölgeler (Hiroşima Gölgeleri)
Patlama anındaki aşırı termal radyasyon, sıfır noktasına yakın yerdeki insanları ve nesneleri anında buharlaştırdı. Ancak bu kişilerin arkasındaki duvar veya kaldırımlar, ışığın doğrudan temasını engellediği için arkalarında koyu silüetler bıraktı. Bu fenomen tarihe "Hiroşima'nın Nükleer Gölgeleri" olarak geçti.
2. İki Atom Bombasından da Sağ Kurtulan Adam: Tsutomu Yamaguchi
Tsutomu Yamaguchi, iş gezisi için 6 Ağustos'ta Hiroşima'daydı ve patlamada yaralandı. Ağır yaralarına rağmen ertesi gün memleketi olan Nagasaki'ye döndü. 9 Ağustos'ta Nagasaki'ye atılan ikinci atom bombası patladığında patronuna Hiroşima'daki felaketi anlatıyordu. Yamaguchi, her iki nükleer patlamadan da sağ kurtulup 2010 yılında 93 yaşında hayatını kaybetti.
3. Hedefi Değiştiren İklim Faktörü
Aslında Enola Gay'in hedef noktası Aioi Köprüsü'ydü. Ancak patlamadan önceki keşif uçuşlarında rüzgar ve hava durumu faktörleri gözetilmişti. Bomba bırakıldıktan sonra çapraz rüzgarlar nedeniyle hedeflenen noktadan yaklaşık 240 metre saparak Shima Cerrahi Kliniği'nin tam üzerinde patladı.
4. Sadako Sasaki ve 1.000 Turna Kuşu
Patlama sırasında 2 yaşında olan Sadako Sasaki, 12 yaşına geldiğinde radyasyonun tetiklediği lösemiye yakalandı. Eski bir Japon efsanesine göre 1.000 adet kağıttan turna kuşu (origami) katlarsa dileğinin kabul olacağına ve iyileşeceğine inanıyordu. Sadako 644. turnayı katladıktan sonra yaşamını yitirdi; arkadaşları kalan turnaları tamamladı. Bugün kağıttan turna kuşu tüm dünyada nükleer barışın sembolüdür.
Hiroşima'ya atılan atom bombası, yalnızca II. Dünya Savaşı'nın dehşet verici son noktasını koymakla kalmadı; insanoğlunun kendi kendini tamamen yok edebilme potansiyeline ulaştığı trajik bir eşik oldu. Patlamanın merkezinde harabeye dönen ancak yıkılmayan tek yapı olan Genbaku Kubbesi (Hiroşima Barış Anıtı), bugün dünya barışının ve bir daha asla tekrarlanmaması gereken nükleer dehşetin sessiz bir tanığı olarak yükselmeye devam ediyor.
