Antalya'nın Belek sahilinde yürütülen deniz kaplumbağalarını koruma çalışmaları sırasında bilim dünyası açısından dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) ekipleri, yumurtlamak için Boğazkent kumsalına çıkan yetişkin bir caretta carettanın doğuştan bir arka yüzgecinin bulunmadığını fark etti. 'DOA' adı verilen kaplumbağanın yapılan veteriner hekim muayenesi ve röntgen incelemesinde, yüzgecinin sonradan kopmadığı, doğuştan hiç gelişmediği belirlendi.
EKAD'ın 32 yıldır sürdürdüğü koruma çalışmaları kapsamında DOA'nın denizdeki hareketlerini incelemek amacıyla uydu takip cihazı takılmasına karar verildi. 25 Temmuz'da Belek sahilinden denize bırakılan kaplumbağanın takibi sonucunda, Kıbrıs'ın güneyinden Doğu Akdeniz'e ilerleyerek Lübnan kıyılarına ulaştığı tespit edildi.
Dünyada bilinen ilk ve tek örnek
DOA'yı bilimsel açıdan özel kılan en önemli özellik, doğuştan bir arka yüzgecinin bulunmaması ve buna rağmen yetişkinliğe ulaşarak üreme dönemine girmiş olması. EKAD Yönetim Kurulu Üyesi ve Ordu Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Onur Candan, DOA'nın dünyada uydu takip cihazıyla izlenen bilinen ilk amelik deniz kaplumbağası olduğunu belirtti.
Ameli ifadesinin doğuştan bir uzvun hiç gelişmemesi durumunu tanımladığını aktaran Candan, literatürde yuvalamaya çıkan uzuv kayıplı kaplumbağaların bulunduğunu ancak doğuştan uzvu gelişmemiş bir bireye ilişkin bilimsel yayın veya raporun bilinmediğini söyledi. Candan, doğada benzer özelliklere sahip başka bireylerin bulunabileceğini ancak bunların bilimsel olarak kayıt altına alınmış örneklerinin olmadığını vurguladı.
Yuva açamadı, yumurtalarını yüzeye bıraktı
EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, DOA'yı ilk kez kumsalda yuva açmaya çalışırken gördüklerini anlattı. Caretta carettaların yumurtalarını bırakabilmek için arka yüzgeçlerini kullanarak yaklaşık 50 santimetre derinliğinde yuva açtığını belirten Canbolat, DOA'nın bir arka yüzgeci bulunmadığı için bu işlemi gerçekleştiremediğini söyledi.
Canbolat, DOA'nın yalnızca 10-15 santimetre derinliğinde bir çukur açabildiğini ve yumurtalarını yüzeye yakın bırakarak denize döndüğünü ifade etti. EKAD ekipleri ise kaplumbağanın bıraktığı yumurtaları alarak uygun derinlikte hazırladıkları yuvaya yerleştirdi ve koruma altına aldı.
20 yıldır yaşam mücadelesi veriyor
DOA'nın doğuştan bir arka yüzgeci olmamasına rağmen yaklaşık 20 yaşına kadar hayatta kalması ve üreme dönemine ulaşması araştırmacıları şaşırttı. EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, kaplumbağaya uydu takip cihazı takılması konusunda başlangıçta tereddüt yaşadıklarını ancak hayvanın yaşam mücadelesini ve hareketlerini merak ettikleri için takip kararı aldıklarını belirtti.
Canbolat, DOA'nın yıllardır hayatta kaldığını, çiftleştiğini ve yumurtlamak için kumsala çıktığını ifade ederek, uydu takibinin ardından kaplumbağanın Antalya'da kalmadığının ve Doğu Akdeniz'e doğru göç ettiğinin ortaya çıktığını söyledi.
Hareketleri diğer carettalarla karşılaştırılacak
DOA'nın doğuştan bir arka yüzgecinin bulunmamasının denizdeki hareketlerine nasıl yansıdığı, araştırmanın en önemli başlıklarından biri olacak. Prof. Dr. Onur Candan, uydu takip cihazından elde edilen verilerin ayrıntılı analizlerinin henüz tamamlanmadığını belirterek, kaplumbağanın günlük hareketlerinin ve katettiği mesafelerin diğer caretta carettalarla karşılaştırılacağını söyledi. İlk incelemelerde DOA'nın göç rotasının oldukça düzenli olduğunu ve hareketlerinde belirgin bir sorun görülmediğini aktaran Candan, günlük aktivite verilerinin analiz edilmesinin ardından daha net sonuçlara ulaşılacağını kaydetti.
Uydu haritasında DOA'nın Belek'e kuş uçuşu 541 kilometre uzaklıktaki Lübnan kıyılarına ulaştığı görülürken, kaplumbağanın göç ve kışlama davranışları takip edilmeye devam ediyor.
