25 Ekim 1917 (Miladi takvime göre 7 Kasım), insanlık tarihinin en radikal ideolojik ve siyasi kırılma noktalarından birinin yaşandığı gündür. Bolşevik lider Vladimir İlyiç Lenin ve askeri stratejist Leon Troçki önderliğindeki işçi, köylü ve asker konseyleri (sovyetler), başkent Petrograd’daki geçici hükümeti devirerek dünyadaki ilk sosyalist devletin temellerini attı.
Dünyayı sarsan bu on gün, sadece Çarlık Rusya’sının otokratik reçetesini sonlandırmakla kalmadı; 20. yüzyılın küresel jeopolitiğini, kapitalizm-komünizm mücadelesini ve sömürgecilik karşıtı hareketleri kökten şekillendirdi.
İşte Rusya’da Çarlığın yıkılışından dünya devrimine uzanan Ekim Devrimi’nin tarihsel süreci, nedenleri, kilit aktörleri, sonuçları ve tarihin tozlu sayfalarında kalan az bilinen detayları.
DEVRİME GİDEN YOL
1917 yılına gelindiğinde Rus İmparatorluğu, I. Dünya Savaşı’nın yarattığı devasa ekonomik ve insani yıkımın altında eziliyordu.
-
Şubat Devrimi ve Çar’ın Tahttan İnişi: 1917’nin Şubat ayında Petrograd’da ekmek kuyruklarında başlayan ayaklanmalar ordu birliklerinin de isyancılara katılmasıyla çığ gibi büyüdü. Çar II. Nikolay tahttan çekilmek zorunda kaldı ve iktidar, burjuva kökenli Geçici Hükümet’e geçti. Ancak bu hükümet, halkın en temel talebi olan “Barış, Toprak ve Ekmek” vaatlerini yerine getirmeyerek savaşa devam etme kararı aldı.
-
Bolşeviklerin Yükselişi ve “Bütün İktidar Sovyetlere” Şiarı: Sürgünden Nisan ayında mühürlü bir trenle Petrograd’a dönen Vladimir Lenin, Geçici Hükümet’e destek verilmemesini ve iktidarın doğrudan işçi-asker meclislerine (sovyetlere) devredilmesini savunan Nisan Tezleri’ni ilan etti.
-
Kornilov Ayaklanması ve Bolşeviklerin Silahlanması: Eylül ayında sağcı General Kornilov’un askeri darbe girişimi Geçici Hükümet’i sarstı. Hükümet, darbeyi bastırmak için Bolşevik işçileri silahlandırmak zorunda kaldı; bu durum Bolşeviklerin askeri gücünü katbekat artırdı.
KIŞLIK SARAY'DA KANSIZ BASKIN
Ekim Devrimi, sinemalarda tasvir edildiği gibi milyonlarca kişinin katıldığı devasa sokak çatışmalarıyla değil, son derece planlı ve sessiz bir askeri darbe/operasyonla gerçekleşti.
-
Stratejik Noktaların Tutulması: 24 Ekim gecesi Troçki’nin kurduğu Askeri Devrim Komitesi; demiryollarını, telgrafhaneleri, elektrik santrallerini ve köprüleri kurşun atılmadan ele geçirdi. Geçici Hükümet başkentte tamamen izole edildi.
-
Avrora Kruvazörünün İşareti: 25 Ekim akşamı Neva Nehri üzerinde demirleyen tarihi Avrora Kruvazörü’nden atılan kuru sıkı top mermisi, Kışlık Saray’a yönelik baskının işaret fişeği oldu.
-
Hükümetin Tutuklanması: Kışlık Saray’a giren Kızıl Muhafızlar, Aleksandr Kerenski liderliğindeki Geçici Hükümet bakanlarını kabine odasında tutukladı. Olaylar sırasında can kaybı son derece az oldu.
KİLİT İSİMLER
-
Vladimir İlyiç Lenin: Bolşevik Partisi’nin lideri, devrimin teorisyeni ve baş mimarı. "Şimdi tam zamanıdır" diyerek ayaklanmayı bizzat koordine eden lider.
-
Leon Troçki: Askeri Devrim Komitesi’nin başkanı, Petrograd Sovyeti’nin lideri ve Kızıl Ordu’nun kurucusu. Askeri operasyonu zekice yöneten deha.
-
Aleksandr Kerenski: Geçici Hükümet’in son Başbakanı. Devrim gecesi kadın kıyafetiyle Amerikan elçiliğinin arabasına binerek kaçtığı rivayet edilir.
-
İosif Stalin: O dönem Bolşevik Parti Merkez Komitesi üyesi ve Pravda gazetesinin editörü. Parti içi organizasyonlarda sessiz ama etkili bir rol oynamıştır.
ÖNEMİ
-
Dünyanın İlk Sosyalist Devleti: Çarlık Rusya’sı yıkıldı ve yerine Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) temelleri atıldı.
-
Savaştan Çekilme: Yeni yönetim, Brest-Litovsk Antlaşması ile I. Dünya Savaşı’ndan çekildiğini duyurdu ve köylülere toprak dağıttı.
-
Küresel Kutuplaşma: Kapitalist Batı dünyasına karşı alternatif bir ekonomik ve siyasi model sunan komünizm, küresel bir çekim ve korku odağı haline geldi; 20. yüzyılın Soğuk Savaş dönemine zemin hazırladı.
AZ BİLİNENLER
1. Takvim Karmaşası: "Ekim" Devrimi Neden Kasım'da Oldu?
Devrim, Rusya'nın o dönem hâlâ kullandığı Jülyen takvimine göre 25 Ekim 1917'de gerçekleştiği için tarihe "Ekim Devrimi" olarak geçti. Ancak Batı dünyasının kullandığı Miladi takvime göre bu tarih 7 Kasım 1917'ye denk gelmektedir. Sovyetler Birliği daha sonra takvim reformu yaparak Miladi takvime geçmiştir.
2. Kışlık Saray'daki Direnişin Komik Gerçeği
Sovyet filmlerinde Kışlık Saray'ın binlerce askerle kahramanca savunulduğu gösterilse de, gerçekte sarayı koruyan sadece bir tabur kadından oluşan Kadın Ölüm Taburu, bir avuç askeri okul öğrencisi (Junker) ve birkaç bozuk zırhlı araçtan ibaretti. Bolşevikler içeri girdiğinde askerlerin çoğu direnmeyi bile bırakmıştı.
3. Lenin'in Sakalsız Kılık Değiştirmesi
Devrimden hemen önce hükümet tarafından arandığı için Lenin, gizlenmek zorunda kalmışti. Finlandiya sınırına kaçarken yakalanmamak için sakalını ve bıyığını tamamen kesmiş, başına peruk takmış ve sahte bir pasaportla köylü kılığında seyahat etmiştir. Bu haliyle onu kendi yoldaşları bile ilk başta tanıyamamıştır.
4. "Mühürlü Tren" Efsanesi ve Alman Desteği
Almanya, Rusya'nın I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesini ve iç karışıklık yaşamasını istiyordu. Bu amaçla İsviçre'de sürgünde bulunan Lenin ve 30'dan fazla Bolşevik yoldaşını özel bir trenle (mühürlü tren) Almanya üzerinden Rusya sınırına kadar güvenle taşıdı. Bu hamle, Almanya'nın savaşı kazanma umuduyla yaptığı devasa bir jeopolitik kumardı.
