İmam Humayni, 4 Kasım 1964’te dönemin Şah yönetimi tarafından sürgüne gönderildi. Önce Türkiye’ye, ardından Irak’a geçen Humayni, sürgün yıllarının son dönemini Fransa’nın Paris kenti yakınlarındaki Nofel Loşato köyünde geçirdi. Yaklaşık 14 yıl süren bu süreç, İran’daki muhalefetin sembol isimlerinden biri haline gelmesine yol açtı.
Şah’ın gidişi ve devrim umudu
Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin 16 Ocak 1979’da İran’ı terk etmesi, ülkede yeni bir dönemin kapısını araladı. İmam Humayni, bu gelişmenin ardından dünya basınına yaptığı açıklamada, Şah’ın ülkeyi terk etmesini Pehlevi rejiminin sona erişinin ilk aşaması olarak nitelendirdi ve İran halkını mücadelesinden dolayı tebrik etti. Humayni, en kısa sürede ülkesine döneceğini de duyurdu.
Uçuş engeli ve halkın tepkisi
İmam Humayni’yi İran’a getirecek uçağın 26 Ocak 1979’da Fransa’dan havalanması beklenirken hükümet hava koşullarını gerekçe göstererek tüm uçuşları iptal etti. Havalimanlarının kapatılması, halk arasında büyük tepkiye neden oldu. Tahran başta olmak üzere birçok kentte protestolar gerçekleştirildi, Mehrabad Havalimanı’na yürüyüşler yapıldı.
Gösteriler sırasında güvenlik güçlerinin ateş açmasıyla çok sayıda kişi yaşamını yitirdi. Dönemin gazeteleri, Tahran’ın bazı bölgelerini “alevler içinde” olarak tanımladı. Artan baskı ve protestoların ardından Bahtiyar Hükümeti geri adım attı.
Geri adım ve tarihi gün
30 Ocak’ta yapılan resmi açıklamayla, İmam Humayni’yi taşıyan uçağın Mehrabad Havalimanı’na inişine izin verileceği açıklandı. Humayni’nin 1 Şubat 1979 Perşembe günü saat 09.00’da Tahran’da olacağı bildirildi.
Beklenen gün geldiğinde İran tarihinin en kalabalık ve görkemli karşılamalarından biri yaşandı. Yaklaşık 3 milyon kişi, Humayni’yi karşılamak için Tahran sokaklarını doldurdu. Bu tarih, İran’ın çağdaş tarihinde silinmez bir iz bıraktı.
Mehrabad’da tarihi konuşma
İmam Humayni, ülkeye ayak bastıktan sonra Mehrabad Havalimanı’nda halka hitap etti. Konuşmasında toplumun tüm kesimlerine teşekkür dileklerini dile getiren Humayni, devrimin başarısının temelinde birlik ve dayanışmanın yattığına vurgu yaptı. Din adamlarından işçilere, üniversite çevrelerinden dini azınlıklara kadar herkesin ortak duruşunun zaferi getirdiğini ifade etti.
Devrime giden yolda kritik adımlar
İmam Humayni’nin dönüşü, İslam Devrimi’nin kısa sürede başarıya ulaşmasını sağlayan iki önemli gelişmeye zemin hazırladı. 4 Şubat’ta Mehdi Bazergan’ın başbakanlığı Devrim Konseyi tarafından onaylandı. 7 Şubat’ta ise milyonlarca kişinin katıldığı yürüyüşlerle halk, yeni hükümete desteğini açıkça gösterdi.
1 Şubat 1979, İran’da yalnızca bir dönüş değil, aynı zamanda bir rejim değişikliğinin başlangıcı olarak tarihe kazındı.
