Türkiye, yalnızca bir tarihçiyi değil; geçmiş ile bugün arasında köprü kuran bir bilgeyi kaybetti. İlber Ortaylı’nın vefatı, kitap raflarında kalan bilgilerden çok daha fazlasının eksildiğini hatırlattı. Çünkü o, tarihi anlatmıyor; tarihi yaşatıyordu.
Onun dersleri yalnızca üniversite amfilerinde değil, televizyon ekranlarında, konferans salonlarında ve gençlerin zihninde yankı buldu. Tarihi, tozlu arşivlerin içinden çıkarıp gündelik hayatın merkezine taşıdı. Bu yönüyle Ortaylı, Türkiye’de tarih bilincinin geniş kitlelere ulaşmasında belirleyici bir isim oldu.
Bir konuşmasında şu sözleri, onun düşünce dünyasını en net biçimde özetliyordu:
“Tarih bilmeyen bir toplum, pusulasız bir gemi gibidir; nereye gittiğini bilmeden yol alır.”
Bu cümle, yalnızca bir akademik tespit değil; aynı zamanda bir uyarıydı. Ortaylı, geçmişi öğrenmenin nostaljik bir uğraş değil, geleceği inşa etmenin temel şartı olduğunu savundu. Onun için tarih, kimlikti; aidiyetti; medeniyetin hafızasıydı.
Bugün geriye bıraktığı eserler, yetiştirdiği öğrenciler ve zihnimizde açtığı tartışma alanları, onun gerçek mirası olarak yaşamaya devam edecek. İlber Ortaylı artık aramızda olmayabilir; ancak anlattığı medeniyet hikayeleri, bir milletin ortak hafızasında varlığını sürdürecek.
Tarih, onu yazanları unutmaz.
