1992 ile 1995 yılları arasında, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa'nın şahit olduğu en büyük trajedi olan Bosna Savaşı, sadece bir toprak kavgası değil; bir halkın varoluş mücadelesi ve modern dünyanın seyirci kaldığı bir insanlık sınavıydı. Bugün hala toplu mezarların bulunduğu, "Mavi Kelebeklerin" iz sürdüğü bu savaş, Balkanlar’ın tarihini kanla yeniden yazdı.

PATLAMAYA HAZIR BARUT FIÇISI

Yugoslavya’nın efsanevi lideri Tito’nun 1980’deki ölümüyle "Kardeşlik ve Birlik" sloganı yerini etnik milliyetçiliğe bıraktı.

  • Yugoslavya’nın Dağılması: Slovenya ve Hırvatistan’ın bağımsızlık ilanları zincirleme bir reaksiyon başlattı.
  • Büyük Sırbistan İdeali: Slobodan Miloseviç liderliğindeki Sırp milliyetçiliği, Bosna-Hersek topraklarını içine alan bir "Büyük Sırbistan" kurmak istiyordu.

Bosna Savaşı 2

  • Referandum ve Ayrışma: 29 Şubat - 1 Mart 1992'de yapılan referandumda Bosna halkının %99'u bağımsızlığa "evet" dedi. Sırplar bu referandumu boykot ederek kendi cumhuriyetlerini (Republika Srpska) ilan ettiler.

SARAYBOSNA'DA İLK KURŞUN

Savaşın resmi başlangıcı olarak genellikle 6 Nisan 1992 kabul edilir. Avrupa Birliği’nin Bosna’nın bağımsızlığını tanıdığı bu günde, Sırp keskin nişancıların bir barış yürüyüşü sırasında Suada Dilberoviç ve Olga Suçiç’i öldürmesi, geri dönülmez yolu açtı.

TARİHİN KARA SAYFALARI

  • Saraybosna Kuşatması: 1.425 gün sürerek modern tarihin en uzun kuşatması oldu. Şehir dış dünyadan koparıldı; su, elektrik ve gıda kesildi.
  • Srebrenitsa Soykırımı (Temmuz 1995): BM tarafından "güvenli bölge" ilan edilen kasabada, General Ratko Mladiç komutasındaki Sırp güçleri, 8.372 Boşnak erkeği ve çocuğu birkaç gün içinde katletti. Bu olay, Avrupa'da hukuken kanıtlanmış ilk soykırımdır.

Bosna Savaşı 4

  • Mostar Köprüsü’nün Yıkılışı (1993): Mimar Sinan’ın öğrencisi tarafından yapılan 427 yıllık tarihi köprü, Hırvat topçuları tarafından yerle bir edildi. Bu, sadece bir köprünün değil, kültürlerin birleşiminin yıkılışıydı.

KİLİT İSİMLER

  • Aliya İzzetbegoviç: "Bilge Kral". Bosna'nın bağımsızlık mücadelesinin lideri ve ilk Cumhurbaşkanı. Halkına "Biz ölüyoruz ama onlar da kazanamıyorlar" diyerek umut verdi.
  • Slobodan Miloseviç: Sırbistan Devlet Başkanı, savaşın mimarı olarak kabul edilir.
  • Radovan Karaciç: Bosnalı Sırpların siyasi lideri (Savaş suçlusu).
  • Ratko Mladiç: "Bosna Kasabı" lakaplı askeri lider (Savaş suçlusu).

DAYTON ANTLAŞMASI

Savaş, 14 Aralık 1995’te imzalanan Dayton Antlaşması ile sona erdi. Bu antlaşma silahları susturdu ancak dünyanın en karmaşık siyasi yapılarından birini ortaya çıkardı. Bosna; iki entite (Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti) ve üç kurucu halktan oluşan kırılgan bir yapıya büründü.

Bosna Savaşı 1

AZ BİLİNENLER

  • Umut Tüneli: Saraybosna kuşatması sırasında, havaalanının altından kazılan 800 metrelik tünel, şehrin tek nefes borusuydu. İlaç, silah ve yiyecek bu tünelden taşındı.
  • Mavi Kelebekler: Sırplar toplu mezarların yerini gizlemek için üzerlerine asfalt dökmüş veya bitki örtüsünü değiştirmişti. Ancak mezarların bulunduğu topraklarda "Artemisia" adlı çiçekler açtı ve sadece bu çiçekle beslenen Mavi Kelebekler o bölgede yoğunlaştı. Uzmanlar kelebekleri takip ederek onlarca toplu mezara ulaştı.
  • Demir Leydi'nin İsyanı: Margaret Thatcher, Bosna'da yaşananlara sessiz kalan Batı dünyasını sertçe eleştirmiş ve "Bu bir Holokost’tur" demiştir.

Muhabir: Barış Berkant Oğuz