Dünya Tarihinin En Kısa Savaşı: 40 Dakikalık İngiliz-Zanzibar Savaşı

Askeri tarih kitapları genellikle aylarca, hatta yıllarca süren kanlı muharebeleri ve yıpratma savaşlarını yazar. Ancak 27 Ağustos 1896 sabahı Doğu Afrika’da, Hint Okyanusu’nun kıyısındaki Zanzibar adasında yaşananlar, harp tarihinin tüm ezberlerini altüst etti.

İngiliz İmparatorluğu ile Zanzibar Sultanlığı arasında çıkan çatışma, başladıktan sadece 38 ila 40 dakika sonra sona erdi. "Dünya Tarihinin En Kısa Savaşı" olarak Guinness Rekorlar Kitabı’na giren bu çatışma; arkasında yıkılmış bir saray, batırılmış bir kraliyet yatı ve kökten değişen bir jeopolitik denge bıraktı.

İşte yarım saati biraz aşan bu sıradışı savaşın tarihsel süreci, nedenleri, komutanları ve tarihin arşivlerinde kalan şaşırtıcı detayları.

BİR DARBE VE SULTAN KRİZİ

19. yüzyılın sonlarında Afrika, Avrupalı emperyalist güçlerin paylaşım mücadelesine (Afrika'ya Hücum / Scramble for Africa) sahne oluyordu. 1890 yılında imzalanan Heligoland-Zanzibar Antlaşması ile Zanzibar, Britanya İmparatorluğu’nun koruması (himayesi) altına girdi.

• İngiliz Yanlısı Sultanın Ölümü: 25 Ağustos 1896 günü, Britanya yönetimiyle son derece uyumlu çalışan Zanzibar Sultanı Hamad bin Thuwaini aniden hayatını kaybetti. (Sultan’ın zehirlendiğine dair güçlü şüpheler vardı.)

• İzinsiz Taht Değişimi: Sultan’ın kuzeni Halid bin Bargaş, İngiliz diplomasisinin onayını almadan sarayı ele geçirdi ve kendisini yeni Zanzibar Sultanı ilan etti.

• İngiliz Ültimatomu: Britanya ile yapılan anlaşmalara göre, yeni bir sultanın tahta geçebilmesi için İngiliz temsilcisinin onayı şarttı. Britanya’nın Zanzibar Başkonsolosu Basil Cave, Halid bin Bargaş’a derhal tahttan çekilmesi ve sarayı boşaltması için ültimatom verdi.

Ültimatomun son süresi 27 Ağustos 1896 sabahı saat 09:00 olarak belirlendi.

TARAFLAR VE KOMUTANLAR

Savaşın tarafları arasında devasa bir teçhizat ve askeri disiplin farkı bulunuyordu:

DAKİKA DAKİKA SAVAŞ

Sultan Halid bin Bargaş, İngilizlerin blöf yaptığını düşünüyor ve "Biz bayrağımızı indirmeyeceğiz, ateş açacağınıza da inanmıyoruz" diyordu. Ancak İngiliz Donanması son derece kararlıydı.

• 09:00 – Ültimatom Doldu: Saat 09:00'da Halid tahtı bırakmadı. Amiral Harry Rawson komutasındaki İngiliz gemileri savaş pozisyonu aldı.

• 09:02 – İlk Ateş: Amiral Rawson’ın emriyle HMS Thrush ve HMS Sparrow korvetleri Bait al-Hukm Sarayı'na ağır topçu ateşini başlattı.

• 09:15 – Saray Alevler İçinde: Yüksek patlayıcılı mermiler, büyük kısmı ahşap yapılardan oluşan saray kompleksini kısa sürede cehenneme çevirdi. Zanzibar tarafının eski havan toplarıyla verdiği karşılık İngiliz gemilerinde hiçbir hasar yaratmadı.

• 09:25 – Hizmetkar Yatının Batırılması: Sultan’ın tek kayda değer deniz aracı olan ahşap kraliyet yatı HHS Glasgow, İngiliz gemilerinin ateşiyle limanın sığ sularında batırıldı.

• 09:40 – Bayrak İndi, Savaş Bitti: Saray tamamen tahrip olup 500'den fazla Zanzibar askeri ve sivil hayatını kaybettikten sonra saray gönderindeki Zanzibar bayrağı vurularak düşürüldü. Çatışma resmen 38 ila 40. dakikada sona erdi.

ZANZİBAR'IN KADERİ

• Kukla Sultanın Atanması: İngilizler, savaştan hemen birkaç saat sonra kendi adayları olan Hamud bin Muhammed’i Zanzibar Sultanı ilan ettiler. Hamud, Britanya’nın tüm isteklerini kabul etti.

• İngiliz Hakimiyetinin Kesinleşmesi: Zanzibar üzerindeki İngiliz kontrolü tam anlamıyla pekişti. Sultanlık makamı sembolik bir düzeye indirildi.

• Köleliğin Kaldırılması: Yeni Sultan Hamud, İngilizlerin baskısıyla 1897 yılında Zanzibar’daki kölelik kurumunu resmen feshetti.

• Yıkım Faturası: İngiliz Hükümeti, harcanan top mermilerinin ve operasyonun masrafını yeni Sultan üzerinden Zanzibar halkına tazminat olarak ödetti.

AZ BİLİNENLER

1. Sultan Savaş Devam Ederken Saraydan Kaçtı

Savaşı başlatma konusunda oldukça kararlı görünen Sultan Halid bin Bargaş, İngilizlerin ilk bombardımanı başladıktan sadece birkaç dakika sonra sarayın arka kapısından kaçtı. Alman Konsolosluğu’na sığınarak siyasi iltica talebinde bulundu.

2. Alman-İngiliz Diplomatik Çekişmesi ve Sultanın Kaçırılması

İngilizler Alman Konsolosluğu’ndan Halid’in kendilerine teslim edilmesini istedi. Ancak Almanlar hukuki bir boşluk kullandı: Halid’i konsolosluktan karaya ayak bastırmadan, denizden gelen bir Alman savaş gemisine filika ile taşıyarak Alman Doğu Afrikası’na (günümüz Tanzanya’sı) kaçırdılar. Halid, I. Dünya Savaşı'nda İngilizler tarafından yakalanana kadar orada yaşadı.

3. İngiliz Tarafındaki Tek Yaralı

Savaş boyunca Zanzibar tarafında 500’den fazla insan ölürken veya yaralanırken, İngiliz tarafında sadece bir bahriyeli yaralandı. HMS Thrush gemisindeki bir astsubay hafif şekilde yaralandı ve kısa sürede iyileşti.

4. Batık Yatta Kalan Viktorya Dönemi Hediyeleri

Batırılan HHS Glasgow yatı, Kraliçe Viktorya tarafından Zanzibar Sultanı’na hediye edilmişti. İngilizler, kendi kraliçelerinin hediye ettiği luxury yatı 1896'da kendi toplarıyla batırmak zorunda kaldılar. Yatın direkleri uzun yıllar boyunca Zanzibar limanında suyun üzerinde görünür şekilde kaldı.

İletişim Başkanı Duran'dan Büyük Taarruz Paylaşımı

İçeriği Görüntüle

5. Rekorlar Kitabı ve Tarihsel Şakalar

40 dakikalık bu çatışma, dünya tarihinde bir devletin diğerine resmi olarak savaş ilan edip, çatışıp, yenilip teslim olduğu en kısa süreli askeri harekat olarak Guinness Rekorlar Kitabı'ndaki yerini koruyor.

İngiliz-Zanzibar Savaşı; emperyalizmin 19. yüzyıldaki ezici askeri ve teknolojik üstünlüğünün, küçük ve hazırlıksız devletler karşısındaki yıkıcı gücünü gösteren en trajikomik tarihsel örneklerden biri olarak hatırlanıyor.