Devlerin Çarpışması: Barbarossa Harekâtı

Tam 85 yıl önce bugün, 22 Haziran 1941 sabahı saat 03.15’te, insanlık tarihinin gördüğü en devasa, en kanlı ve en acımasız askeri taarruzu başladı. Adolf Hitler’in "Barbarossa" kod adını verdiği bu harekât, Baltık Denizi’nden Karadeniz’e kadar uzanan binlerce kilometrelik bir hatta, 3 milyondan fazla Nazi askerinin Sovyetler Birliği sınırlarını aşmasıyla dünyayı geri dönülmez bir yıkıma sürükledi.

Kendi imzaladıkları saldırmazlık paktını yırtarak Stalin'i hazırlıksız yakalayan Alman savaş makinesi (Wehrmacht), başlangıçta harita üzerinde kusursuz görünen Yıldırım Savaşı (Blitzkrieg) taktiğiyle Kızıl Ordu’yu yok etmenin eşiğine getirdi.

Ancak Moskova önlerindeki çamur, dondurucu soğuk ve Sovyet halkının eşi benzeri görülmemiş direnişi, Hitler’in Doğu rüyasını koca bir kabusa dönüştürdü. İkinci Dünya Savaşı'nın kaderini tayin eden bu devasa operasyonun arkasındaki ana planı, başarısızlık nedenlerini ve tarihin tozlu raflarında kalmış ilginç detayları derinlemesine inceliyoruz.

NEDEN SALDIRDILAR?

Hitler için Sovyetler Birliği’ne saldırmak, sonradan alınmış stratejik bir karar değil, onun en başından beri yazılı olan nihai hedefiydi.

• Yaşam Alanı (Lebensraum) İdeali: Hitler, Kavgam kitabında açıkça Alman ırkının hayatta kalabilmesi ve büyümesi için Doğu Avrupa ve Rusya topraklarının ele geçirilmesi, buradaki Slav halklarının köleleştirilmesi veya yok edilmesi gerektiğini savunuyordu.
• Komünizm Nefreti: Nazi ideolojisinin temel direklerinden biri "Yahudi Bolşevizmi" olarak adlandırdıkları Sovyet rejimini yeryüzünden silmekti.
• Ekonomik ve Lojistik Muhtaçlık: Savaş uzadıkça Almanya'nın hammadde ihtiyacı kritik bir seviyeye ulaştı. Ukrayna'nın uçsuz bucaksız tahıl ambarları ile Kafkasya’nın (özellikle Bakü’nün) zengin petrol yatakları, Nazi savaş makinesinin dünyayı dize getirebilmesi için ele geçirilmesi mecburi kaynaklardı.

HİTLER'İN KUSURSUZ PLANI

Harekât, adını Kutsal Roma Cermen İmparatoru I. Friedrich Barbarossa’dan (Kızılsakal) alıyordu. Hitler, Sovyetler Birliği’nin "çürük bir bina" olduğunu ve kapıya tek bir tekme vurulduğunda tüm yapının çökeceğini iddia edecek kadar emindi.

Plan, Sovyet ordusunun sınıra yakın bölgelerde devasa kıskaç (pincer) hareketleriyle kuşatılıp kış bastırmadan, 4 ila 6 ay içinde tamamen imha edilmesini öngörüyordu. Alman ordusu üç devasa kola ayrılmıştı:

YILDIRIMIN ÇAMURA SAPLANMASI

22 Haziran sabahı binlerce Alman topu sınırı dövmeye başladığında Stalin, müttefiklerin ve kendi ajanlarının haftalar öncesinden verdiği uyarıları göz ardı etmenin bedelini ağır ödüyordu. Sadece ilk gün Sovyet hava kuvvetlerine ait 1.200'den fazla uçak daha havalanamadan yerde imha edildi.

Alman panzerleri adeta tereyağından kıl çeker gibi ilerliyor; Minsk, Smolensk ve Kiev savaşlarında yüz binlerce Kızıl Ordu askerini esir alıyordu. Ancak haftalar ilerledikçe coğrafyanın büyüklüğü ve Kızıl Ordu’nun kayıplara rağmen sürekli taze kuvvet çıkarma kapasitesi Alman komuta kademesinde panik başlattı.

Eylül ayına gelindiğinde Leningrad kuşatılmıştı ancak Merkez Ordu Grubu Moskova'ya yaklaşırken takvimler sonbaharı gösteriyordu. Rusya'nın meşhur "Rasputitsa" (Çamur Mevsimi) dönemi başladığında, ne yollar ne de Alman araçları bu bataklıkta ilerleyebildi. Aralık ayında Moskova önlerine ulaşıldığında ise sıcaklık sıfırın altında 30-40 derecelere düşmüştü. General Jukov komutasındaki taze Sibirya birliklerinin karşı taarruzuyla Almanlar Moskova önlerinde durduruldu ve geri püskürtüldü. Barbarossa planı kesin olarak başarısız olmuştu.

NAZİ DEVİNİN YENİLGİSİNİN NEDENLERİ

Barbarossa Harekâtı’nın çöküşü, tek bir nedene bağlı değildi; askeri kibir ile lojistik cehaletin birleşimiydi:

• Lojistik Körlük: Alman Genelkurmayı, Rusya'nın lojistik altyapısını tamamen göz ardı etti. Sovyet demiryolu ray aralıkları Avrupa'dakilerden daha genişti; bu yüzden Alman trenleri ganimet hatlarda ilerleyemedi. Ordunun tedarik zinciri yüzlerce kilometre geride kaldı.
• Kış Kıyafetlerinin Olmayışı: Hitler, zaferin sonbaharda geleceğinden o kadar emindi ki, askerler için kışlık kıyafet ve antifriz üretilmesini "moral bozucu olur" gerekçesiyle yasaklamıştı. Binlerce asker donarak öldü veya işlevini kaybetti.

• Stalin'in Fabrikaları Taşıma Dehası: Sovyetler, işgal edilen bölgelerdeki yüzlerce devasa sanayi fabrikasını vidalarına kadar söküp trenlerle Ural Dağları'nın arkasına, Sibirya’ya taşıdı. Almanlar boş arazileri ele geçirirken, Ural arkasındaki fabrikalar günde 24 saat kesintisiz tank ve uçak üretmeye başladı.
• Milli Aydınlanma savaşı: Nazilerin işgal ettikleri yerlerde yerel halka uyguladığı vahşet ve katliamlar, başlangıçta komünist rejimden nefret eden Rusların bile vatanlarını korumak için topyekün bir "Büyük Vatanseverlik Savaşı" başlatmasına neden oldu.

AZ BİLİNENLER

Hitler'i Yakan 5 Haftalık Gecikmenin Sırrı

Antik Dünyanın Sonunu Getirecek Savaş: Katalon Muharebesi

İçeriği Görüntüle

Harekâtın aslında 15 Mayıs 1941'de başlaması planlanmıştı. Ancak İtalya lideri Mussolini’nin Yunanistan’da batağa saplanması üzerine, Hitler Balkanlar'ı güvenceye almak için ordusunu Nisan ayında Yugoslavya ve Yunanistan'a kaydırmak zorunda kaldı. Bu durum Barbarossa'yı tam 5 hafta geciktirdi. Tarihçilerin büyük kısmı, eğer Almanlar o 5 haftayı kaybetmeseydi, Moskova'ya dondurucu kış ve çamur başlamadan önce, Eylül ayında girmiş olacaklarını belirtir.

Dünyanın En Büyük Casusluk Başarısı ve İnanmayan Lider

Efsanevi Sovyet casusu Richard Sorge, Tokyo'da kurduğu ağ sayesinde Barbarossa Harekâtı'nın tam tarihini, katılacak asker ve tank sayısını haftalar öncesinden Moskova'ya rapor etti. Ancak paranoyak lider Stalin, bunun bir İngiliz provokasyonu olduğunu düşünerek casusuna inanmadı ve "Bize saldırmayacaklar" diyerek istihbaratı çöpe attı.

Hitler’in Saç Kurutma Makinesiyle Tank Isıtma Çabası

Moskova önlerinde hava o kadar soğuktu ki, Alman tanklarının motorlarındaki yağlar donuyor, silahların mekanizmaları kilitleniyordu. Çaresiz kalan Alman askerleri, tank motorlarının altına küçük ateşler yakarak ya da Almanya'dan alelacele getirttikleri ilkel elektrikli ısıtıcı ve fan düzenekleriyle motor bloklarını eritmeye çalıştılar ancak nafileydi.

"Yeryüzünü Silme" Emri

Hitler, Moskova ve Leningrad’ı ele geçirdiğinde buraları işgal etmek istemiyordu. Gizli emirlere göre, her iki şehir de topçu ateşi ve hava bombardımanıyla dümdüz edilecek, halkı tamamen yok edilecek ve haritadan silinerek yerlerine devasa yapay göller inşa edilecekti.

KANI BİLANÇO

Barbarossa Harekâtı, Nazi Almanyası'nın sonunun başlangıcı oldu.

• Almanya, övündüğü seçkin askeri insan gücünün ve zırhlı tümenlerinin en nitelikli kısmını bu cephede kalıcı olarak kaybetti. İki cepheli bir yıpranma savaşına mahkum olan Üçüncü Reich’ın çöküş süreci hızlandı.
• Bu harekât, tarihin en kanlı cephesi olan Doğu Cephesi'ni açtı. Savaşın sonuna kadar yaklaşık 27 milyon Sovyet vatandaşı ve askeri hayatını kaybetti.
• Barbarossa'nın başarısızlığı, Kızıl Ordu’nun 1945'te Berlin'e girerek Avrupa'nın yarısını demir perde arkasına alacağı Soğuk Savaş döneminin jeopolitik temellerini attı.

Bir Nazi Generalinin Günlüğünden İtiraf:

Alman General Günther Blumentritt, anılarında harekâtın yarattığı şoku şu sözlerle özetlemişti: "Fransa'da kazandığımız o kolay zaferlerden sonra Rusya'da bambaşka bir şeyle karşılaştık. Bu adamlar kuşatıldıklarında bile teslim olmuyor, son mermilerine kadar dövüşüyorlardı. O an, bu savaşın hiç de planlandığı gibi bitmeyeceğini anlamıştım."

Barbarossa Harekâtı, askeri stratejide coğrafyayı, iklimi ve bir halkın direnme azmini hafife alan kibirli güçlerin nasıl bir felakete sürüklenebileceğinin en sarsıcı anıtı olarak tarihteki yerini koruyor.