8 Mart Dünya Kadınlar Günü, kadınların siyasi, sosyal ve ekonomik alandaki hak mücadelesine dikkat çekmek ve elde edilen kazanımları kutlamak amacıyla her yıl dünya genelinde çeşitli etkinliklerle anılıyor. Birleşmiş Milletler tarafından uluslararası bir gün olarak kabul edilen 8 Mart, aynı zamanda kadın hakları hareketinin en önemli sembollerinden biri olarak görülüyor.
Nasıl ortaya çıktı?
Dünya Kadınlar Günü’nün ortaya çıkışı 20. yüzyılın başlarına uzanıyor. 28 Şubat 1909’da Amerika Sosyalist Partisi’nin New York’ta düzenlediği “Kadınlar Günü” etkinliği, bu sürecin ilk adımlarından biri olarak kabul ediliyor. Ardından 1910 yılında Danimarka’nın Kopenhag kentinde düzenlenen Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı’nda, her yıl bir “Kadınlar Günü” düzenlenmesi önerisi oy birliğiyle kabul edildi.
İlk yıllarda belirli bir tarih bulunmazken kutlamalar genellikle şubat sonu veya mart başındaki hafta sonlarında gerçekleştiriliyordu. Dünya Kadınlar Günü için sabit tarih ise 1921 yılında Moskova’da yapılan Uluslararası Komünist Kadınlar Konferansı’nda belirlendi. Rusya’da 1917 yılında kadınların öncülüğünde gerçekleşen protestoların Çarlık yönetiminin devrilmesine giden süreci başlatmasının anısına, 8 Mart tarihi Dünya Kadınlar Günü olarak kabul edildi.
Uluslararasılaşma süreci
Başlangıçta daha çok sosyalist hareketler ve komünist ülkeler tarafından kutlanan gün, 1960’lı yıllarda yükselen feminist hareketin de sahiplenmesiyle daha geniş bir kesime yayıldı. 1975 yılında Birleşmiş Milletler’in Dünya Kadınlar Günü’nü kutlamaya başlaması ve 16 Aralık 1977’de aldığı kararla üye ülkeleri bu günü “Uluslararası Kadın Hakları ve Uluslararası Barış Günü” olarak anmaya davet etmesiyle günün uluslararası niteliği güç kazandı.
Günümüzde Dünya Kadınlar Günü ülkeden ülkeye farklı şekillerde değerlendiriliyor. Bazı ülkelerde resmi tatil olarak kabul edilirken bazı yerlerde kadın haklarına dikkat çekilen protestolar düzenleniyor. Bazı toplumlarda ise kadınların sosyal ve kültürel katkılarının kutlandığı bir gün olarak anılıyor.
Türkiye'de 8 Mart
Türkiye’de ise Dünya Kadınlar Günü ilk kez 1921 yılında Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova’nın girişimleriyle kutlandı. Ancak sonraki yıllarda uzun süre kutlamalara izin verilmedi. 1975 yılında Birleşmiş Milletler tarafından “Kadın On Yılı” ilan edilmesiyle birlikte Türkiye’de de yeniden gündeme gelen 8 Mart, aynı yıl düzenlenen “Kadın Yılı Kongresi” ile daha görünür hale geldi.
1970’li yıllarda İlerici Kadınlar Derneği’nin çalışmaları sayesinde 8 Mart etkinlikleri kapalı salonlardan çıkarak meydanlara taşındı. Dernek, kadınları ve işçi sınıfını bir araya getirerek hak mücadelesi konusunda örgütlenmeye çağıran önemli bir sivil toplum hareketi olarak öne çıktı.
Ancak 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından dört yıl boyunca Dünya Kadınlar Günü kutlamalarına izin verilmedi. 1984’ten itibaren ise çeşitli kadın örgütlerinin öncülüğünde 8 Mart yeniden düzenli olarak kutlanmaya başladı.
Günün simgelerinden biri: Feminist gece yürüyüşü
Günümüzde Türkiye’de 8 Mart, kadın örgütlerinden kamu kurumlarına, sivil toplum kuruluşlarından özel şirketlere kadar geniş bir kesim tarafından anılıyor. İstanbul’da 2003 yılında başlatılan ve her yıl düzenlenen Feminist Gece Yürüyüşü de bu etkinliklerin en dikkat çekenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Farklı şehirlerde de benzer yürüyüş ve etkinlikler düzenlenerek kadın hakları, eşitlik ve özgürlük talepleri dile getirilmeye devam ediyor.
