Konstantinopolis Kan Ağlıyor: Nika Ayaklanması

Bugün 18 Ocak 2026. Tam 1494 yıl önce bugün, Bizans İmparatorluğu’nun kalbi Konstantinopolis, tarihinin en kanlı ve en yıkıcı sivil isyanının son günlerini yaşıyordu.

Bir hipodromdaki at yarışı rekabetinden doğan ancak kısa sürede imparatorluk rejimini devirme noktasına gelen Nika Ayaklanması, bugün hala gücün, öfkenin ve bir kadının kararlılığının en büyük simgelerinden biri olarak anılıyor.

PATLAMA NOKTASI

MS 532 yılının Ocak ayında Konstantinopolis, bugünkü futbol holiganlığından çok daha derin siyasi ve dini anlamlar taşıyan "Maviler" ve "Yeşiller" adlı iki büyük taraftar grubunun rekabetiyle çalkalanıyordu.

Kaderin Çizildiği Otel: Kazablanka Konferansı

İçeriği Görüntüle

• Neden Başladı? İki gruptan bazı üyeler cinayet suçlamasıyla tutuklanmış ve idam edilmelerine karar verilmişti. Ancak infaz sırasında darağacı kırılınca, halk bu durumu "Tanrı'nın bir işareti" olarak gördü. Kaçan mahkumlar bir kiliseye sığındı.
• Beklenmedik İttifak: 13 Ocak’taki yarışlarda normalde birbirine düşman olan Maviler ve Yeşiller, İmparator I. Justinianus’tan mahkumlar için af dilediler. İmparator sessiz kalınca, tarihte eşine az rastlanır bir olay yaşandı: İki grup birleşerek "Nika!" (Yunanca: Zafer/Kazan) sloganıyla saraya yürümeye başladı.

VERGİ VE BÜROKRASİ

İsyanın tek sebebi bir idam kararı değildi. Halk, Justinianus’un ağır vergi politikalarından ve saraydaki yozlaşmış bürokratlardan bıkmıştı.

• Hedefteki İsimler: Halk, özellikle hırslı vergi memuru Kapadokyalı Ioannes ve rüşvetçiliğiyle bilinen hukukçu Tribonianus'un görevden alınmasını talep ediyordu.
• Şehir Alevler İçinde: İsyan sırasında Ayasofya (ikinci inşası), Aya İrini ve şehrin yarısı yakılıp yıkıldı. İsyancılar, eski imparator I. Anastasius'un yeğeni Hypatius'u yeni imparator ilan ederek Hipodrom'da tahta oturttular.

TARİHİN AKIŞINI DEĞİŞTİREN İMPARATORİÇE

İmparator Justinianus, sarayın limanına gemiler hazırlatmış, kaçmaya hazırlanıyordu. Tam bu sırada sahneye, eski bir sirk sanatçısı ve hayat kadınıyken imparatoriçeliğe yükselen Theodora çıktı.

Theodora’nın Tarihi Konuşması: > "Kaçmak güvenli olsa bile bunu yapmayacağım. İmparator olarak doğan biri tahtını kaybetmemeli. Eğer kaçmak istersen imparator, gemilerin hazır ve altınların var. Ama ben eski bir atasözüne inanıyorum: Erguvan rengi (imparatorluk rengi) en asil kefendir!"

Bu konuşma üzerine Justinianus kaçmaktan vazgeçti ve generali Belisarius'a şehri temizleme emri verdi.

HİPODROM KATLİAMI

Justinianus’un sadık generalleri Belisarius ve Mundus, gizlice Hipodrom’un kapılarını kapattılar. Barbar paralı askerlerden oluşan ordular, içeride yeni imparatorlarını kutlayan silahsız halkın üzerine çullandı. O gün Hipodrom kumları üzerinde yaklaşık 30.000 ila 35.000 insanın öldürüldüğü rivayet edilir. İsyan bastırıldı, Hypatius idam edildi ve Justinianus'un otoritesi sarsılmaz hale geldi.

AZ BİLİNEN İLGİNÇ BİLGİLER

• Ayasofya’nın Şansı: Bugün bildiğimiz görkemli Ayasofya, bu isyan sırasında yanan eski yapının yerine, Justinianus’un gücünü kanıtlamak için başlattığı devasa inşa projesi sayesinde yapılmıştır. Eğer Nika isyanı olmasaydı, bugünkü Ayasofya muhtemelen olmayacaktı.
• Gizli İstihbarat: İsyanın bastırılmasında harem ağası Narses önemli rol oynadı. Maviler grubunun liderlerine rüşvet dağıtarak, onları Yeşillerden ayırmış ve isyanın birliğini içeriden bozmuştur.
• Kaderin Cilvesi: İsyancıların imparator ilan ettiği Hypatius aslında bu işi istemiyordu ve Justinianus'a sadık olduğunu söylemişti. Ancak halk baskısıyla tahta oturtulması onun sonunu getirdi.

MUTLAKİYET VE YENİDEN İNŞA

Nika Ayaklanması, Bizans tarihinin en büyük trajedilerinden biri olsa da, imparatorluğun altın çağına zemin hazırladı:

1. Sınırsız Güç: Justinianus muhalefeti tamamen yok etti ve yasaları kendi lehine (Justinianus Yasaları) yeniden düzenledi.
2. Mimari Atılım: Yanan şehrin yerine Ayasofya gibi anıtsal yapılar inşa edilerek Konstantinopolis modern bir görünüme kavuşturuldu.
3. Halkın Sesi kısıldı: Hipodrom bir daha asla eskisi gibi siyasi bir merkez olamadı; halkın imparatora karşı gelme gücü büyük ölçüde kırıldı.

Nika Ayaklanması, bize tarihin bazen bir stadyumda başlayıp bir sarayda bittiğini ve tek bir kişinin kararlılığının bir imparatorluğu ipten alabileceğini gösteriyor.