Türkler tarih boyunca birçok alfabe kullanmıştır. Türklerin bizzat kendilerinin bulduğu ve tarihte ilk kez kendi tarihlerini kendi yazdıkları alfabe 'Göktürk Alfabesi'dir.
KÖKENİ
Türk tarihinin en etkileyici miraslarından biri olan Göktürk (Orhun) Alfabesi, sadece bir yazı sistemi değil, aynı zamanda Türk damgalarının (sembollerinin) evrimleşmiş halidir. Bu alfabe, sağdan sola doğru yazılır ve toplamda 38 harften oluşur.
YAPISI
Göktürkçede harfler, bugünkü gibi sadece tek bir sese karşılık gelmek yerine, yanındaki ünlüye göre değişen bir yapıya sahiptir.
-
Ünlüler (4 adet): Bu 4 harf, günümüzdeki 8 ünlü sesi karşılar (A/E, I/İ, O/U, Ö/Ü).
-
Ünsüzler: Birçok ünsüzün "kalın" ve "ince" olmak üzere iki farklı versiyonu vardır. Örneğin, "B" sesi için kelime kalınsa (A, I, O, U içeriyorsa) farklı, inceyse (E, İ, Ö, Ü içeriyorsa) farklı bir harf kullanılır.
-
Birleşik Harfler: "LT", "NY", "IÇ" gibi iki sesi birleştiren özel tamgalar da mevcuttur.
HARFLER VE GÜNÜMÜZDE KARŞILIKLARI
Aşağıda bazı temel harfleri ve hangi seslere karşılık geldiklerini görebilirsin:
| Harf (Sembol) | Ses Karşılığı | Özelliği |
| 𐰁 | A / E | Ünlü (Kelime başına göre değişir) |
| 𐰃 | I / İ | Ünlü |
| 𐰆 | O / U | Ünlü |
| 𐰇 | Ö / Ü | Ünlü |
| 𐰉 / 𐰋 | B | Kalın (B1) / İnce (B2) |
| 𐰑 / 𐰓 | D | Kalın (D1) / İnce (D2) |
| 𐰴 / 𐰚 | K | Kalın (K/Q) / İnce (K) |
| 𐱃 / 𐱅 | T | Kalın (T1) / İnce (T2) |
| 𐰪 | NY | Birleşik ses |
ÖZEL ANLAMLAR
Göktürk harfleri "piktografik" yani resim yazı kökenlidir. Birçok harf, temsil ettiği nesnenin şeklinden türetilmiştir. İşte en bilinen örnekler:
-
"O" (Ok) Harfu: Göktürkçedeki "K" sesi (kalın) bir ok şekline benzer ve eski Türkçede "Ok" kelimesini temsil eder.
-
"Y" (Yay) Harfi: "Y" sesini veren harf, bir yaya benzer.
-
"E" (Ev/Eb) Harfi: "B" sesinin ince hali olan harf, bir çadır (ev/eb) silüetini andırır.
-
"S" (Süngü) Harfi: Keskin bir ucu andıran bu harf, süngü veya mızrak ucuyla ilişkilendirilir.
-
"T" (Dağ) Harfi: "T" sesini veren bazı formlar, Türklerin kutsal saydığı dağ zirvelerini sembolize eder.
YAZIM KURALLARI
Göktürkçe yazarken kelimeler arasına boşluk bırakılmaz. Bunun yerine üst üste iki nokta ( : ) konularak kelimeler birbirinden ayrılır. Örneğin: 𐱅𐰇𐰼𐰚 : 𐰉𐰆𐰑𐰣 (Türk Bodun - Türk Milleti)
Küçük bir not: Göktürk alfabesiyle bir metin yazmak istersen, harfleri sağdan sola doğru dizmen gerektiğini unutmamalısın. Latin alfabesindeki soldan sağa alışkanlığımız burada tam tersine döner.
Barış Berkant=𐱃𐰣𐰴𐰼𐰉 : 𐱁𐰃𐰺𐰉
Fark ettiysen "Barış" kelimesindeki B harfi ile "Berkant" kelimesindeki B harfi farklıdır (𐰉 ve 𐰋). Çünkü "Barış" kalın ünlülü, "Berkant" ise ince ünlülü bir kelimedir. Göktürkçenin en karakteristik özelliği budur.
