Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu kadrosunun en kilit isimlerinden biri olan, hem Osmanlı Devleti’nin hem de Türkiye Cumhuriyeti’nin en üst askeri rütbelerine ulaşmış tek isim: Mareşal Fevzi Çakmak. Sessiz güç, "Millet Meclisi'nin ağabeyi" ve Atatürk’ün en güvendiği yol arkadaşı... İşte cephelerden devlet yönetimine, derin bir tevazu ile örülmüş bir ömür hikayesi.
ASKERİ KARİYERİN DOĞUŞU
Mustafa Fevzi Çakmak, 12 Ocak 1876’da İstanbul, Cihangir’de dünyaya geldi. Asker bir aileden geliyordu ve kaderi daha ilk gençlik yıllarında çizilmişti. Kuleli Askeri Lisesi ve ardından Harp Akademisi’ni bitirerek Osmanlı ordusuna katıldı.
Çakmak, kariyerinin ilk yıllarında Balkanlar'da çetelerle mücadele ederek pişmiş, ardından Birinci Dünya Savaşı'nın en çetin cephelerinde görev almıştır. Çanakkale’de Anafartalar Grup Komutanı olarak Mustafa Kemal ile omuz omuza çarpışmış, Kafkasya ve Filistin cephelerinde orduları komuta etmiştir.
İSTANBUL'DAN ANKARA'YA UZANAN KÖPRÜ
Fevzi Paşa, başlangıçta İstanbul Hükümeti’nin Harbiye Nazırı (Savaş Bakanı) idi. Ancak kalbi ve aklı her zaman Milli Mücadele’nin yanındaydı.
- Gizli Destek: Harbiye Nazırı iken Anadolu’ya gizlice silah ve mühimmat gönderilmesini sağladı.
- Anadolu’ya Geçiş: 1920 yılında İstanbul’un işgali üzerine Anadolu’ya geçti. Ankara’da "Hoca Paşa" olarak büyük bir saygıyla karşılandı.
- Sakarya ve Büyük Taarruz: Savaşın en kritik anlarında, özellikle Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz’un planlanmasında askeri dehasını konuşturdu. Bu başarıları ona, 31 Ağustos 1922’de TBMM tarafından Mareşallik rütbesinin verilmesini sağladı.
ATATÜRK'ÜN SARSILMAZ DOSTU
Atatürk ve Fevzi Çakmak arasındaki ilişki, sadece bir komutan-kurmay ilişkisi değil, derin bir güven ve karşılıklı saygı üzerine kuruluydu.
- Denge Unsuru: Fevzi Paşa, ordunun siyasetten uzak tutulmasında Atatürk’ün en büyük yardımcısı oldu.
- "Paşam Bilir": Atatürk’ün, askeri meselelerde son sözü genellikle Fevzi Paşa’ya bıraktığı bilinir. Fevzi Paşa ise Atatürk’ün devlet adamlığı vizyonuna sarsılmaz bir sadakatle bağlıydı.
- Devrimlere Yaklaşımı: Muhafazakar bir yapıya sahip olmasına rağmen, Türkiye’nin modernleşme yolundaki devrimlerini "devletin bekası" için tam destekle arkaladı.
MANEVİYAT DOLU BİR HAYAT
Mareşal Çakmak, şatafattan uzak, son derece sade bir hayat sürerdi. Eşi Fitnat Hanım ile olan evliliğinden iki kızı (Nigâr ve Muhteşem) vardı.
- Dindar Bir Kimlik: Çok iyi derecede Arapça, Farsça, Fransızca ve İngilizce biliyordu. Dini bilgisi çok derin olduğu için halk arasında ve ordu içinde "Hoca Paşa" lakabıyla anılırdı.
- Mütevazı Bir Yaşam: Emekli olduktan sonra kendisine tahsis edilen makam araçlarını kullanmayı reddetmiş, toplu taşıma veya yaya olarak seyahat etmeyi tercih etmiştir.
HAKKINDA AZ BİLİNEN İLGİNÇ BİLGİLER
1. En Uzun Süre Genelkurmay Başkanlığı Yapan İsim: 1921’den 1944’e kadar tam 23 yıl boyunca Türk Silahlı Kuvvetleri’nin başında kalarak bir rekor kırmıştır.
2. Fotoğraf Hassasiyeti: Çok az fotoğrafı vardır. Gösterişten hoşlanmadığı için objektiflerden kaçardı.
3. Vasiyeti ve Mezarı: Ölümünden sonra devlet töreni yapılmasına rağmen, kendi isteği üzerine Eyüp Sultan Mezarlığı’na, çok sevdiği ailesinin yanına defnedilmiştir.
4. Cumhurbaşkanlığı Adaylığı: Atatürk’ün vefatından sonra adı Cumhurbaşkanlığı için geçmiş, ancak o ordunun başında kalmayı ve siyasi çekişmelerin dışında durmayı tercih ederek İsmet İnönü’nü desteklemiştir.
MİRASI
Fevzi Çakmak, 10 Nisan 1950’de İstanbul’da hayata gözlerini yumdu. Ölümü tüm Türkiye’de büyük bir yasla karşılandı. Cenazesi, on binlerce insanın omuzlarında Eyüp Sultan’a taşındı.
Bugün Fevzi Çakmak; dürüstlüğü, askeri disiplini, sarsılmaz vatan sevgisi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerine koyduğu harç ile anılmaktadır. O, sadece bir asker değil, bir milletin küllerinden doğuşunun en sessiz ama en güçlü tanığıdır.
