Adını geleneksel Çin dövüş sanatları icra eden "Yihetuan" (Uyumlu ve Adil Yumruklar) cemiyetinden alan bu isyan; Pekin’deki yabancı elçiliklerin 55 gün boyunca kuşatılmasına, Sekiz Devlet İttifakı’nın Çin’i işgal etmesine ve Qing Hanedanlığı'nın çöküş sürecinin hızlanmasına yol açtı.

İşte Doğu ile Batı’nın karşı karşıya geldiği Boxer Ayaklanması’nın tüm detayları.

KURAKLIK, MİSYONERLER VE İŞGAL

19. yüzyılın sonlarında Çin toplumu derin bir siyasi, sosyal ve ekonomik krizin içindeydi:

• Emperyalist Bölüşüm ve Aşırı Baskı: Afyon Savaşları ve 1895 Çin-Japon Savaşı sonrasında İngiltere, Fransa, Almanya, Rusya ve Japonya Çin topraklarını "etki alanlarına" böldü.

• Kültürel Dayanışmanın Bozulması ve Misyonerlik: Batılı misyonerlerin Hristiyanlığı yayma çabaları, geleneksel Çin inançlarına ve konfüçyüsçü aile yapısına bir tehdit olarak görüldü. Hristiyanlığa geçen Çinlilerin yerel mahkemelerde ayrıcalık kazanması halk arasında büyük öfke yarattı.

• Doğal Afetler ve Kıtlık: 1898-1899 yıllarında Kuzey Çin’de yaşanan şiddetli kuraklık ve ardından gelen Sarı Nehir taşkınları milyonlarca köylüyü aç bıraktı. Boxerlar, bu felaketlerin Çin'in geleneksel ruhlarını ve atalarını kızdıran yabancılar yüzünden yaşandığına inanıyordu.

TARAFLAR VE ÖNEMLİ FİGÜRLER

Savaşın tarafları geleneksel inançlara tutunan köylüler ile sanayileşmiş küresel güçler arasındaydı:

55 GÜNLÜK ELÇİLİK KUŞATMASI

1900 yılının ilkbaharında Boxerlar "Qing'i Destekle, Yabancıları Yok Et!" sloganıyla Kuzey Çin'den Pekin'e doğru ilerledi. Demiryollarını, telgraf hatlarını ve kiliseleri tahrip ettiler.

• Savaş İlanı ve Kuşatma: Haziran 1900'de Pekin'e giren Boxerlar, yabancı diplomatların ve Hristiyan Çinlilerin sığındığı Elçilikler Mahallesi'ni kuşattı. İmparatoriçe Cixi, saraydaki muhafazakar kliklerin etkisiyle Boxerları destekleme kararı aldı ve Batılı devletlere savaş ilan etti.

• 55 Günlük Direniş: Yaklaşık 500 yabancı asker ve diplomat ile binlerce Hristiyan Çinli, Elçilik bölgesinde dış dünyadan izole bir şekilde 55 gün boyunca savunma yaptı.

• Sekiz Devlet İttifakı'nın Müdahalesi: Batılı güçler, Japonya ve Rusya hızla birleşerek 20.000 kişilik bir ittifak ordusu oluşturdu. Tianjin limanından hareket eden ordunun Pekin'e ulaşmasıyla kuşatma kırıldı.

ÇİN'İN ÇÖKÜŞÜ

• Boxer Protokolü (1901): Çin, Sekiz Devlet İttifakı'na devasa bir tazminat ödemeyi kabul etti (450 milyon tael gümüş - o dönemki Çin yıllık bütçesinin üzerindeydi).

• Yabancı Garnizonlar: Pekin ve sahil şeridinde Batılı devletlerin kalıcı asker bulundurmasına izin verildi.

• Qing Hanedanlığı'nın Sonu: İmparatorluğun prestij ve egemenliği tamamen yok oldu. Bu yıkım, 1911 Xinhai Devrimi’ne ve 2000 yıllık Çin imparatorluk sisteminin çökerek cumhuriyetin kurulmasına doğrudan zemin hazırladı.

AZ BİLİNENLER

1. "Mermilere Karşı Geçirgen Olmama" İnancı

Boxer üyeleri, yaptıkları ritüeller, dövüş sporları ve taşıdıkları özel muskalar sayesinde bedenlerinin Batılıların mermilerine ve süngülerine karşı bağışıklık kazandığına inanıyorlardı. Ancak meydan savaşlarında modern makineli tüfeklerle karşılaşınca bu inanç trajik bir katliamla sonuçlandı.

2. Kırmızı Fener Arayıcıları (Red Lanterns)

İsyana sadece erkekler katılmadı. "Kırmızı Fenerler" (Hongdengzhao) adıyla bilinen ve genç kadınlardan oluşan özel bir kadın kanadı kuruldu. Kırmızı elbiseler giyen ve elinde kırmızı fenerler taşıyan bu grubun, su üzerinde yürüyebildiğine, uçabildiğine ve Batılıların binalarını uzaktan ateşe verebildiğine inanılıyordu.

3. Alman Kayzeri II. Wilhelm'in "Hun Konuşması"

Savaşa asker gönderen Almanya İmparatoru II. Wilhelm, birliklerine yaptığı ünlü konuşmada: "Saldırdığınızda merhamet gösterilmeyecektir! Esir alınmayacaktır! Bin yıl önce Hunların yaptığı gibi Almanya adını Çin'de öyle bir kazıyın ki, hiçbir Çinli bir daha Alman'a bakmaya bile cesaret edemesin!" ifadelerini kullandı. Bu konuşma nedeniyle Batı propaganda dünyasında Almanlara "Hun" lakabı takıldı.

4. Osmanlı ve II. Abdülhamid'in Nasihat Heyeti

Almanya ve İngiltere, Çin'deki Müslüman nüfusun (Hui Müslümanları) Boxerlara katılarak cihad ilan etmesinden endişelendi. II. Abdülhamid'den rica edilerek Çin'e bir İslam Heyeti (Nasihat Heyeti) gönderildi. Enver Paşa'nın amcası Halil Paşa'nın da yer aldığı heyet, Çinli Müslümanlara bu savaşa katılmamaları yönünde telkinlerde bulundu.

Boxer Ayaklanması; bir yandan emperyalist sömürgeciliğe karşı çaresiz ama radikal bir toplumsal tepki, diğer yandan ise modern dünyanın gerçekleriyle yüzleşemeyen geleneksel bir imparatorluğun trajik çöküş destanıdır.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, bugün düzenlenen basın toplantısında ABD ile İran arasındaki anlaşmaya ilişkin değerlendirmede bulundu.

Anlaşmayı memnuniyetle karşıladıklarını belirten Lin, Pakistan'ın yürüttüğü ara buluculuk çabalarını takdir ettiklerini söyledi.

Lin, tarafların anlaşmayı planlandığı şekilde imzalamasını temenni ettiklerini kaydederek, 'İlgili tüm tarafların barışçıl çözüm yönündeki kararlılığını sürdürmesini ve sorunların diyalog ile müzakere yoluyla çözülmesini umut ediyoruz' dedi.

Sözcü Lin, Çin'in, uluslararası toplumla Orta Doğu ile Basra Körfez'inde barış ve istikrarın en kısa sürede yeniden tesis edilmesi için yapıcı rol oynamayı sürdüreceğini de dile getirdi.