Mars’ta Keşfedilen Dev Volkan Yaşamın İzlerini Barındırıyor Olabilir mi?

ABD’de gerçekleştirilen 55. Ay ve Gezegen Bilimleri Konferası’nda çığır açıcı bir duyuru yapan bilim insanları, Mars’ta dev bir volkan ve yer altına gömülü muhtemel bir buzul katmanı bulunduğunu açıkladı. 1971 yılındaki Mariner 9’dan beri Mars’ın etrafında dönen uzay araçlarının tekrar tekrar görüntülediği fakat kolay tanınmayacak biçimde derin bir erozyona uğrayan bu dev volkan, onlarca yıldır gözümüzün önünde gizleniyormuş. Volkan, Mars’ın en simgesel bölgelerinden biri olan ve yoğun çatlaklar barındıran labirentimsi Noctis Labyrinthus bölgesi ile heybetli Valles Marineris kanyonlarının arasındaki sınırda yer alıyor.

Resmi adının “Noctis volcano” olması planlanan yapı, 9.022 metre yüksekliğe ve 450 km genişliğe ulaşıyor. Volkanın bu dev boyutu ve karmaşık değişim geçmişi, çok uzun bir süredir aktif olduğunu gösteriyor. Hâlâ aktif olup olmadığı ise bilinmiyor. Kuzeydoğu kısmında ince ve yakın zaman önce oluşmuş bir volkanik çökelti bulunuyor. Bu çökeltinin altında buzul buzu olabileceği düşünülüyor. Bu dev volkan ve olası buzul keşfi, Mars’ın zaman boyunca jeolojik evriminin incelenebileceği, yaşamın aranabileceği ve gelecekte robotlar ile insanlarla keşif yapılabileceği yeni ve heyecan verici bir konuma işaret ettiği için büyük önem taşıyor.

SETI Enstitüsü ve NASA Ames Araştırma Merkezinde yer alan Mars Enstitüsünde çalışan makale baş yazarı gezegen bilimci Dr. Pascal Lee, “Devasa boyutlu ve derin şekilde aşınmış bir volkanın içinde olduğumuzu fark ettiğimizde, geçen yıl buzul kalıntıları bulduğumuz bir alanın jeolojisini inceliyorduk” diyor.
Birden fazla ipucu hep beraber ele alındığı zaman, Noctis Labyrinthus’un doğu kısmında yer alan bu katmanlı mesa ve kanyon karışımının volkanik tabiatını ele veriyor. Merkezdeki zirve alanı, bölgesel bir yüksekliğe ulaşıp zirveden yokuş aşağı inen bir kemer meydana getiren birden fazla yüksek ovayla kendini belli ediyor. Dıştaki nazik yokuşlar, farklı yönlerde 225 kilometreye kadar uzanıyor. Yapının merkez kısmının yakınlarında, bir zamanlar lav gölüne ev sahipliği yapan çökmüş bir volkanik kraterden kalan bir kalderanın kalıntıları görülebiliyor. Yapının çevresindeki birkaç alanda lav akıntıları, volkanik tortular (kül, köz, ponzataşı ve tefra gibi maddelerden meydana geliyor) ve sulu maden yatakları meydana gelmiş.

Maryland Üniversitesi Yerbilimleri Bölümünde yüksek lisans öğrencisi ve makalenin eş yazarı olan Sourabh Shubham, “Mars’ın bu bölgesinin, Mars tarihinde geniş bir yer kaplayan büyük çeşitlilikte sulu mineraller barındırdığı biliniyor” diyor. “Bu minerallere yönelik volkanik bir ortam olduğundan uzun süredir şüpheleniliyordu. Dolayısıyla burada bir volkan bulmak çok şaşırtıcı gelmeyebilir. Bu büyük volkan, bazı bakımlardan uzun süredir aranan kesin bir delil.”
Çalışmada volkana ek olarak, volkanın etrafında 5.000 kilometrekarelik volkanik bir tortu alanının keşfedildiği ve alanın büyük miktarda alçak, yuvarlak köşeli, uzun, kabarcık benzeri tümsekler içerdiği de aktarılıyor. Bu “kabarcıklı arazi”, bir “köksüz koni” alanı şeklinde yorumlanıyor; yani ince bir sıcak volkanik madde tabakası, suyun veya buz yönünden zengin bir yüzeyin üzerine geldiğinde çıkan patlayıcı buharlarla veya buharın şişmesiyle oluşan tümsekler bunlar.
Lee, Shubham ve meslektaşları John W. Schutt, daha bir yıl önce aynı volkanik örtüdeki büyükçe bir aşınma deliğinden bir buzulun (veya ‘buzul kalıntısının’) olağanüstü kalıntılarını belirlemiş. Bu kalıntılar, morfolojik buzul özellikleriyle açık tonlu bir sülfat tuzu tortusu şeklinde görünüyormuş.

Çoğunlukla sulu bir sülfat olan jarositten meydana gelen bu sülfat tortusunun, volkanik piroklastik madde örtüsü bir buzulun üzerine geldiğinde ve buzla kimyasal tepkimeye girdiğinde oluştuğu düşünülmüş. Yeni çalışmada tanımlanan dallanmış köksüz koniler de benzer sulu sülfatları gösteriyor ve bu kabarcıklı volkanik örtünün, altında geniş bir buzul katmanı gizliyor olabileceğini akla getiriyor.

Noctis volkanı muhtemelen çatlama, ısıl aşınma ve buzul aşınmasının birleşmesi sonucunda oluşan uzun ve karmaşık bir değişim tarihini temsil ediyor. Araştırmacılar volkanı piroklastik maddeler, lavlar ve buzun katmanlı şekilde birikmesiyle oluşan devasa bir kalkan şeklinde yorumluyor. Buzlar, yapının etrafında kar ve buzulların tekrarlı şekilde birikmesiyle oluşmuş olabilir. Nihayetinde özellikle volkanın üzerinde durduğu geniş Tharsis bölgesinin yukarı kalkmasıyla bağlantılı olarak çatlaklar ve kırıklar gelişince, lavlar volkanın farklı kısımlarından yükselmeye başlamış ve devasa miktarlarda gömülü buzun ısıl şekilde aşınıp ortadan kalkmasına ve volkanın bütün bölümlerinin feci şekilde çökmesine yol açmış.

Sonradan yaşanan buzullaşmalar da aşınmaları devam ettirmiş ve yapı içerisindeki pek çok kanyona bugünkü özgün şekillerini vermiş. Bu bağlamda ‘kalıntı buzul’ ve etrafında gömülü muhtemel buzul katmanı, Noctis volkanını etkileyen son buzullaşma döneminin kalıntıları olabilir.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Volkan Öztuna - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Zafer Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Zafer Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Zafer Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Zafer Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.