Karabağ'ın Kurtuluşu: II. Karabağ Savaşı

Güney Kafkasya’da yaklaşık 30 yıldır süregelen işgali ve kilitlenmiş diplomatik düğümü 44 günde çözen II. Dağlık Karabağ Savaşı (Azerbaycan’da bilinen adıyla Vatan Muharebesi), 27 Eylül 2020 sabahı başlayıp 10 Kasım 2020 gecesi imzalanan üçlü bildiriyle sona erdi.

Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri'nin modern harp doktrinleri, insansız hava araçları (İHA/SİHA) ve yüksek disiplinli özel kuvvet operasyonlarıyla yürüttüğü bu karşı taarruz harekâtı; sadece Karabağ’ın özgürleştirilmesini sağlamakla kalmadı, küresel askeri literatürde de yeni bir çağın kapısını araladı.

İşte 44 günlük savaşın tarihsel arka planı, nedenleri, Türkiye’nin stratejik rolü, küresel etkileri ve az bilinen askeri detayları

I. KARABAĞ SAVAŞI VE GERİLİMİN TIRMANMASI

1990'ların başında Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla patlak veren I. Karabağ Savaşı’nda Ermenistan; Dağlık Karabağ ile birlikte çevresindeki 7 Azerbaycan rayonunu (Cebrail, Fuzuli, Zengilan, Kubatlı, Laçın, Kelbecer ve Ağdam) işgal etmişti. Bu süreçte yaklaşık 1 milyon Azerbaycanlı yerinden edilmiş, Hocalı Katliamı gibi ağır insani dramlar yaşanmıştı.

Savaşı ateşleyen temel dinamikler şunlardı:

• MİNSK Grubu'nun Başarısızlığı: AGİT Minsk Grubu (ABD, Rusya, Fransa) 28 yıl boyunca barışçıl bir çözüm üretemedi; statükoyu koruyarak işgalin kalıcılaşmasına göz yumdu.

• Ermenistan'ın Artan Tahrikleri: Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın 2019’da Hankendi’de "Karabağ Ermenistan'dır ve nokta" açıklaması ve dönemin Savunma Bakanı David Tonoyan’ın "Yeni savaş, yeni topraklar" söylemi gerilimi tırmandırdı.

• Temmuz 2020 Tovuz Saldırıları: Ermenistan ordusunun Karabağ hattının uzağında, stratejik enerji hatlarının geçtiği Tovuz bölgesine saldırması ve Tümgeneral Polad Haşimov’un şehit edilmesi Bakü’de bardağı taşıran son damla oldu.

KİLİT ŞEHİR ŞUŞA

27 Eylül sabahı Ermenistan hatlarının sivil yerleşimleri bombalaması üzerine Azerbaycan "Demir Yumruk" adı verilen karşı taarruz harekâtını başlattı.

1. Güney Cephesi Yarması: Aras Nehri boyunca güney güzergâhında hızlı bir ilerleme kaydeden Azerbaycan ordusu; Cebrail, Fuzuli, Zengilan ve Kubatlı’yı kısa sürede işgalden kurtardı.

2. Şuşa Zaferi (8 Kasım 2020): Savaşın kaderini belirleyen operasyon oldu. Azerbaycan Özel Kuvvetleri, ağır araçların giremediği sarp kayalıkları ve ormanlık yolları yaya olarak aştı. Şuşa’ya sızan özel kuvvetler, göğüs göğüse meskûn mahal muharebesiyle şehri kurtardı. Şuşa’nın düşmesiyle Ermenistan ordusu direncinin kırıldığını kabul etmek zorunda kaldı.

TÜRKİYE'NİN TUTUMU

Türkiye, savaşın ilk dakikasından itibaren "Tek Millet, İki Devlet" anlayışıyla Azerbaycan’ın yanında saf tuttu.

• Siyasi ve Diplomatik Duruş: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Türk diplomasisi, davanın meşruiyetini uluslararası platformlarda kararlılıkla savundu; üçüncü tarafların müdahalesini engelleyici caydırıcı bir tutum sergilendi.

• Askeri Teknolojik Katkı: Yerli ve milli imkânlarla üretilen Bayraktar TB2 SİHA’lar ile MAM-L mühimmatları, Ermeni hava savunma sistemlerini, tanklarını ve topçu bataryalarını etkisiz hale getirerek savaşın seyrini değiştirdi.

• Askeri Eğitim ve Danışmanlık: Türk Silahlı Kuvvetleri'nin modern harp eğitimi ve taktiksel birikimi, Azerbaycan ordusunun sevk ve idaresinde yüksek koordinasyon sağladı.

KİLİT İSİMLER

• İlham Aliyev: Azerbaycan Cumhurbaşkanı ve Başkomutan. Süreci kararlı liderliği ve sert diplomatik diliyle yönetti.

• Recep Tayyip Erdoğan: Türkiye Cumhurbaşkanı. Azerbaycan'a koşulsuz askeri-diplomatik destek sağlayarak bölgesel dengeleri değiştirdi.

• Nikol Paşinyan: Ermenistan Başbakanı. Popülist politikalarının ardından askeri hezimet sonrası anlaşmayı imzalamak zorunda kaldı.

• Hikmet Hacıyev: Azerbaycan Cumhurbaşkanı Yardımcısı. Kamu diplomasisini ve uluslararası medyayı etkin bir şekilde yönlendirdi.

SAVAŞIN BÖLGE VE DÜNYAYA ETKİSİ

• SİHA Doktrini ve Askeri Devrim: II. Karabağ Savaşı, dünya askerî tarihinde İHA ve SİHA'ların bir savaşı tek başına domine edebileceğini kanıtlayan ilk çatışma olarak literatüre geçti. Ağır zırhlı konseptlerin SİHA'lar karşısındaki zafiyeti Batılı ordular tarafından analiz edilmeye başlandı.

• Zengezur Koridoru: Anlaşmanın 9. maddesi uyarınca Azerbaycan ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında kesintisiz karayolu ve demiryolu bağlantısı sağlayan Zengezur Koridoru gündeme geldi. Bu koridor, Türk dünyasını karadan bağlayan jeopolitik bir hat niteliği taşıyor.

• Güney Kafkasya DENGELERİ: Rusya bölgeye barış gücü konuşlandırsa da, Türkiye bölgesel aktör olarak Kafkasya’da kalıcı bir güç olduğunu tescilledi.

AZ BİLİNENLER

1. "Sivil Yolcu Otobüsü" Kılığında Sızma Taktikleri

Şuşa operasyonunda Azerbaycan Özel Kuvvetleri, sisli ve çetin hava şartlarında geçilmez denilen kayalıklardan tırmanarak şehre sızdı. Ermeni garnizonu saldırının Laçın koridoru ana yolundan geleceğini beklerken, dağlardan beliren askerlerle göğüs göğüse çatışmaya girmek zorunda kaldı.

2. Rus Hava Savunma Sistemlerinin (S-300) İHA'lar Karşısındaki Çaresizliği

İsrail yapımı Harop (Kamikaze İHA) ve Türk Bayraktar TB2'ler, radar kapsama alanlarının altına sızarak Ermenistan'ın elindeki çok sayıda konuşlu S-300 füze bataryasını ve Tor-M2KM sistemini aktif durumdayken imha etti.

81 şehirde göçmen kaçakçılığı operasyonu

İçeriği Görüntüle

3. An-2 "Hayalet" Uçak Taktiği

Azerbaycan ordusu, Soğuk Savaş döneminden kalma çift kanatlı An-2 (Koloş) pervane uçaklarını otonom insansız araçlara dönüştürdü. Bu uçaklar yem olarak ileri sürüldü; Ermeni radar ve S-300'leri bu uçaklara kilitlenip konumlarını açık ettiğinde, arkadan gelen SİHA'lar ve Harop'lar konuşlu hava savunma sistemlerini vurdu.

II. Dağlık Karabağ Savaşı; işgal altındaki toprakların kurtarılmasıyla sonuçlanan tarihsel bir zafer olmanın ötesinde, Türk savunma sanayiinin rüştünü ispat ettiği ve Kafkasya’nın haritasını yeniden çizen stratejik bir kırılma noktası olarak tarihe geçti.