Günümüzdeki İskandinav ülkelerinin atası olan Vikingler, kendi alfabesine sahip olan sayılı kavimlerden biriydi. Vikingler alfabelerine sadece harf olarak bakmamış ve her birine özel anlamlar vermiştir. Mezar taşlarının yanı sıra kalkan ve silahlarına bu harfleri kazıyarak kendilerini koruduklarına inanmışlardır.
EN YAYGIN İKİ VERSİYON
Tarihçiler araştırmalarında Futhark'ın (Rün Alfabesi) birçok farklı versiyonu olduğunu bulmuştur fakat en yaygın kullanılan iki versiyon vardır. Bunlar, Kadim Futhark (Elder Futhark - 24 harf) ve Viking çağında basitleşen Genç Futhark (Younger Futhark - 16 harf) versiyonlarıdır.
Bizim bu yazıda ele alacağımız alfabe ise 24 harf barındıran Kadim Futhark.
ALFABENİN ÖZELLİKLERİ
Futhark kağıt yerine daha sert cisimler olan taş, kemik ve tahta üzerine kazındığı için daha sert ve belirgin hatlara sahiptir. Harfler çoğunlukla dik ve düz çizgilerden oluşur.
Alfabeyi oluşturan 24 harf 8'erli üç gruba ayrılır. Her grup bir tanrıya (Freyr, Heimdall ve Tyr) adanmıştır.
Harfler sadece sesi temsil etmez ve her birinin bir veya birden fazla anlamı vardır. Örnek vermek gerekirse Berkana (ᛒ) harfinin anlamı huş ağacı, doğum, büyüme ve yenilenme olarak betimlenir.
BÜYÜ İLE BAĞLANTISI
İskandinav mitolojisine göre rünler, baş tanrı Odin tarafından dokuz gece boyunca Yggdrasil (Dünya Ağacı) ağacında asılı kalarak, acı ve fedakarlık yoluyla keşfedilmiştir. Bu yüzden her rünün bir "ruh" taşıdığına inanılırdı. Bazı büyüler ise;
-
Galdrar (Rün Büyüsü): Belirli bir amacı gerçekleştirmek için rünlerin isimleri yüksek sesle söylenir veya şarkı gibi okunurdu.
-
Bindrunes (Bağlama Rünler): Birkaç rün üst üste getirilerek tek bir sembol oluşturulurdu. Örneğin, zafer ve koruma rünleri birleştirilip bir kalkanın üzerine kazınırdı.
-
Kader ve Kehanet: Rünler taşlara kazınır ve bir torbadan çekilerek geleceği anlamak veya tanrıların iradesini öğrenmek için kullanılırdı.
-
Tılsımlı Nesneler: Kılıçlara, içki boynuzlarına veya ev girişlerine kötü ruhları kovmak ya da şans getirmek için rünler işlenirdi.
ÖNEMLİ HARFLER VE ANLAMLARI
24 harflik alfabenin en yaygın kullanılan 14 harfi ve anlamı ise;
ᚠ Fehu F: Servet, sığır, hareketli mülk ve bolluk
ᚢ Uruz U: Yaban öküzü; fiziksel güç, dayanıklılık ve vahşi enerji.
ᚦ Thurisaz Th: Dev, diken; savunma, koruma veya yıkıcı güç (Thor'un çekiciyle bağdaştırılır).
ᚨ Ansuz A: Tanrı (Odin), mesaj, bilgelik ve ilham.
ᚱ Raido R: Yolculuk, tekerlek, ritim ve ruhsal gelişim.
ᚲ Kenaz K: Meşale, ateş; aydınlanma, bilgi ve yaratıcılık.
ᚷ Gebo G: Hediye, ortaklık, denge ve cömertlik.
ᚹ Wunjo W/V: Neşe, mutluluk, zafer ve uyum.
ᚼ Hagalaz H: Dolu (doğa olayı); kontrol edilemeyen güçler, kriz ve değişim.
ᛁ Isa I: Buz; duraksama, içe dönüş, sabır ve donma.
ᛃ Jera J: Hasat, döngü, barış, yıl ve emeğin karşılığını alma.
ᛉ Algiz Z: Elk (Geyik), koruma, sığınak ve ilahi olanla bağ.
ᛏ Tiwaz T: Tanrı Tyr, adalet, onur ve savaşçı ruhu.
ᛒ Berkana B: Huş ağacı, doğum, büyüme ve yenilenme.
GÖKTÜRK ALFABESİ İLE BENZERLİK
Futhark ve Göktürk Alfabesi birbirine çok benzeyen harflere sahiptir. Bu benzerlik Türkler ve Vikingler'in arasında bir bağ var mı? sorusuna neden olmuştur. Fakat yapılan araştırmalar böyle bir bağın varlığına dair henüz kanıt bulamamıştır. Bilim insanları her iki toplumunda sert zeminlere yazı yazmak zorunda kaldıklarından dolayı bir benzerliğin olduğu fikrine daha sıcak bakmıştır.