Çocukların adli süreçlerde daha etkin korunmasını ve suçun önlenmesine yönelik mekanizmaların güçlendirilmesini amaçlayan düzenleme Resmi Gazete’de yayımlandı. Kanunla Türk Ceza Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun başta olmak üzere çeşitli yasalarda değişiklik yapıldı.
Düzenlemeyle ayrıca mevzuatta yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi yerine “adli süreçteki çocuk” ifadesinin kullanılması öngörüldü.
Çocukların ceza sorumluluğunda yeni dönem
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle 12-15 yaş arasındaki çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin yeni hükümler getirildi. Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemiş olan çocuklar hakkında ceza sorumluluğu bulunmayacak, ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilecek.
Fiilin sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip çocuklar bakımından ise suçun niteliğine göre uygulanacak hapis cezaları yeniden düzenlendi. 15-18 yaş grubundaki çocuklar için de ağır suçlarda uygulanacak cezalara ilişkin yeni hükümler getirildi.
Kasten öldürme ve ağırlaştırılmış yaralama gibi bazı suçlarda ise suçun işleniş biçimi, amaç ve saik, kusurun ağırlığı ve geçmişte kasıtlı suçtan mahkumiyet gibi unsurlar dikkate alınarak 15-18 yaş grubundaki çocuklara uygulanan yaş indiriminin kaldırılabilmesine imkan sağlandı.
Çocukların silaha ve bıçağa erişimine yeni yaptırım
Düzenlemeyle çocukların ateşli silahlara erişiminin önlenmesine yönelik yeni bir suç tanımlandı. Ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza ederek çocuğun silaha ulaşmasına neden olan kişi, başka bir suç oluşmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalacak.
Kanunla ayrıca amaç dışı bıçak ve benzeri kesici, delici veya bereleyici aletlerin satışına ilişkin yeni kurallar getirildi. 18 yaşından küçük çocuklara bu tür aletlerin satılması, çocukların bunları satın alması veya taşıması yasaklandı.
Yasağa aykırı davrananlara 5 bin lira, bıçak veya aletlerin sayı ya da nitelik bakımından vahim olması halinde 10 bin lira idari para cezası uygulanacak. Düzenlemenin bu bölümü 1 Aralık 2026'da yürürlüğe girecek.
Aile yükümlülüklerini ihlal edenlere daha ağır ceza
Kanunla aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlaline ilişkin cezalar da artırıldı. Çocuğun bakım, eğitim veya destek ihtiyaçlarını karşılamayan kişiler hakkında uygulanacak hapis cezası 3 aydan 2 yıla kadar olacak.
Hamile olduğunu bildiği eşini veya kendisinden gebe kalmış birlikte yaşadığı kadını çaresiz durumda terk edenler için öngörülen hapis cezasının alt sınırı da yükseltildi. Çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye atan anne veya babalar hakkında uygulanacak hapis cezası ise 1 yıldan 3 yıla kadar olacak.
Çocuk hükümlüler için cezaevi ve eğitimevi sistemi değişiyor
Yeni düzenlemeyle çocuk hükümlülerin infaz sisteminde de değişikliğe gidildi. Çocukların hapis cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi yerine, infaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanması ve iyi halli olduklarının belirlenmesi halinde eğitimevlerine ayrılması öngörüldü.
Çocukların cinsiyetleri, fiziki gelişimleri ve işledikleri suçların niteliği dikkate alınarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında ayrı bölümlerde barındırılması sağlanacak.
Çocuk hükümlülerin eğitimevine ayrılmasına ilişkin değerlendirme ise psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, öğretmen ve çocuk hakları alanında görev yapan uzmanların katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından yapılacak. Değerlendirmeler en geç 3 ayda bir gerçekleştirilecek.
Adli süreçteki çocuklara özel yönlendirme tedbirleri
Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen hükümlerle ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için yeni yönlendirme tedbirleri getirildi. Bu kapsamda sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği ile bağımlılıklardan korunma tedbirleri uygulanabilecek.
Çocukların spor kulüpleri, gençlik merkezleri, kütüphaneler ve çevre temizliği faaliyetlerinde 20 saatten 300 saate kadar görev almaları mümkün olacak. Dijital risklerden korunma kapsamında ise bazı dijital platform ve uygulamalara erişimin sınırlandırılmasına yönelik tedbirler uygulanabilecek. Bağımlılık riski bulunan çocuklar için de Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Yeşilay tarafından yürütülecek tedavi ve rehabilitasyon programları devreye alınabilecek.
Öte yandan ciddi sağlık veya güvenlik riski taşıdığı değerlendirilen çocuklar için acil korunma kararlarının daha hızlı alınmasına yönelik süreler de belirlendi. İlgili uzman hekim tarafından rapor hazırlanması, sağlık kurulunun değerlendirmesi ve hakim kararının verilmesi için belirli süreler getirildi.
