Bilim insanlarına göre, rüyada olunduğunu fark etmek ve bu rüyayı yönlendirebilmek sanılandan çok daha özel olabilir. Yapılan yeni bir araştırma, berrak rüyaların ne klasik uykuya ne de uyanıklığa ait olduğunu, kendine özgü bir bilinç durumu oluşturduğunu ortaya koydu.
2025 yılında yayımlanan ve şimdiye kadar bu alandaki en büyük birleşik EEG veri setine dayanan çalışmada, Demirel ve çalışma arkadaşları uyanıklık, REM uykusu ve berrak rüya sırasında beynin nasıl çalıştığını karşılaştırdı. Ortaya çıkan sonuçlar ise oldukça dikkat çekici.
Belirgin hareketlenmeler gözlemlendi
Araştırmaya göre berrak rüyalar sırasında, öz farkındalıkla ilişkili beyin bölgelerinde belirgin bir hareketlenme görülüyor. Özellikle:
• Sağ temporal ve parietal loblarda beta dalgalarının arttığı,
• Bu artışın mekansal farkındalık, dokunma algısı ve “benlik hissi” ile bağlantılı olduğu,
• Sağ prekuneusta (öz referanslı düşünceyle ilişkili bir bölge) gama aktivitesinin yükseldiği belirlendi.
Elde edilen bu bulgular, beynin uyku halinde bile bilinçli deneyimler üretebildiğine işaret ediyor.
Canlı ve gerçekçi imgeler
Çalışma, berrak rüyalar ile LSD ve ayahuasca gibi psikedelik maddelerin tetiklediği bilinç halleri arasında da önemli paralellikler kuruyor. Her iki durumda da:
• Prekuneus bölgesinde değişen aktivite,
• Gözler kapalı olmasına rağmen son derece canlı ve gerçekçi imgeler,
• Güçlü içsel deneyimler görülüyor.
Ancak, burada önemli bir fark ortaya çıkıyor.
Bilişsel kontrolü güçlendiriyor
Araştırmacılara göre; psikedelik deneyimler, genellikle ego çözülmesi ve benlik algısının zayıflamasıyla ilişkilendirilirken berrak rüyalar tam tersine; öz farkındalığı artırıyor, bilişsel kontrolü güçlendiriyor.
Yani kişi, rüya dünyasının mantık dışı ve imkansız senaryoları içinde dolaşırken bile şaşırtıcı derecede sağlam bir “ben” duygusunu koruyabiliyor.
Melez bir bilinç hali
Bilim insanları bu sebeple berrak rüyaları, “kısmen rüya, kısmen uyanık yansıma” olarak tanımlıyor.
Bu özgün bilinç hali, hem bilincin doğasını anlamak hem de gelecekte psikoloji, yaratıcılık ve hatta terapi alanlarında yeni kapılar açmak yönünden büyük bir potansiyel taşıyor.
Demirel, Ç., ve diğerleri (2025). Ayrı bir bilinç durumu olarak berrak rüyaların nöral korelasyonları.