Gençlerbirliği, 14 mart 1923 tarihinde Ankara Sultanisi’nde (bugünkü Ankara Atatürk Lisesi) okuyan öğrencilerin girişimiyle kuruldu. Başkent ekibinin kırmızı-siyah renkleriyle ilgili iki farklı rivayet bulunuyor. İlkine göre renkler, Ankara’nın simgelerinden biri sayılan “Ankara gelinciği” çiçeğinden esinlenilerek seçildi. Diğer rivayete göre ise kulüp kurulurken Karaoğlanoğlu hanındaki dükkanlarda başka renk kumaş bulunamadığı için kırmızı ve siyah tercih edildi.
Kuruluşunun ardından Ankara Futbol Ligi’ne katılan Gençlerbirliği, 34 sezon boyunca bu ligde mücadele etti. Başkent temsilcisi, 10 şampiyonlukla Ankara futbol ligi tarihinin en başarılı takımı oldu.
Kulüp, 1941 yılında İstanbul futbol ligi şampiyonu Beşiktaş JK’ı finalde 4-1 yenerek Türkiye şampiyonluğunu kazandı. 1946’da ise finallerde Beşiktaş JK ve Eskişehir Demirspor’u mağlup ederek ikinci kez Türkiye futbol birincisi oldu.
Milli Lig’e katılım ve 1960’ların çıkışı
1959’da kurulan Milli Lig’e (bugünkü Süper Lig) Ankara’dan katılan dört takımdan biri Gençlerbirliği oldu. Kırmızı-siyahlılar, 1965-66 sezonunu üçüncü sırada tamamlayarak önemli bir başarı elde etti.
Bu derece, Beşiktaş JK, Fenerbahçe SK ve Galatasaray SK dışında ligi ilk üçte bitiren ilk takım unvanını Gençlerbirliği’ne kazandırdı.
1960’lı yıllarda özellikle Ankara’daki maçlarda İstanbul ekiplerine karşı aldığı başarılı sonuçlarla dikkat çeken başkent temsilcisinde; Köylü Selçuk, Büyük Tevfik, Paçoz Oktay ve “Rüzgarın Oğlu” lakaplı Zeynel gibi isimler kulüp tarihinin sembol futbolcuları arasında yer aldı.
İlhan Cavcav dönemi: Yeniden doğuş
1970 yılında küme düşen Gençlerbirliği için zor yıllar başladı. Takım, 2. Lig'de geçirdiği vasat sezonların ardından 1979’da 3. Lig'e kadar geriledi.
Kulüp tarihindeki en kritik dönüm noktalarından biri ise 1981 yılında yaşandı. Başkan Hasan Şengel’in hamlesiyle İlhan Cavcav yeniden başkanlığa getirildi ve vefat ettiği 2017 yılına kadar kesintisiz görev yaptı.
Cavcav, Türkiye futbol federasyonuna 2. ve 3. liglerin birleştirilmesi projesini kabul ettirdi. Amatör kümenin eşiğine gelen Gençlerbirliği, Cavcav yönetiminde kısa sürede toparlandı ve 1983 yılında, düştükten 13 yıl sonra yeniden 1. Lig'e yükseldi.
Türkiye Kupası zaferleri ve altyapı geleneği
Gençlerbirliği, 1987 yılında finalde Eskişehirspor’u yenerek ilk kez Türkiye Kupası’nı kazandı.
Ancak ertesi sezon yeniden küme düşen başkent ekibi, bir yıl sonra rakiplerine 16 puan fark atarak tekrar üst lige çıktı. Bu dönemde Cavcav, kulübün geleceğini belirleyecek altyapı ve tesisleşme yatırımlarına ağırlık verdi.
Afrika’daki yetenekleri keşfetmek için sık sık maç izleyen Cavcav’ın transfer ettiği Moshoeu, Kushe ve kona gibi futbolcular büyük etki yarattı. Bu oyuncularla Gençlerbirliği 1995 sezonunu 5. sırada tamamladı.
Kulüp, Kamerunlu Geremi Njitap’ı Real Madrid CF’e 5 milyon dolar bonservis bedeliyle satarak önemli gelir elde etti.
Gençlerbirliği altyapısı ise Türk futboluna birçok yıldız kazandırdı. Ergün Penbe, Tarık Daşgün, Ümit Özat, İrfan Can Kahveci ve bugün Real Madrid CF forması giyen Arda Güler bu geleneğin en önemli örnekleri arasında yer aldı.
2001 Kupası ve Avrupa macerası
Gençlerbirliği, 2001 yılında Türkiye Kupası’nı ikinci kez kazanarak önemli bir başarı daha elde etti. Finalde Fenerbahçe SK ile karşılaşan kırmızı-siyahlılar, penaltılar sonucunda kupayı kazandı.
2002-03 sezonunda ligi Beşiktaş JK ve Galatasaray SK’ın ardından üçüncü bitiren başkent temsilcisi, ertesi sezon UEFA Kupası’nda Türkiye’yi temsil etti.
2003-04 sezonunda Blackburn Rovers FC, Sporting CP ve Parma Calcio 1913’ı eleyen Gençlerbirliği, son 16 turunda Valencia CF ile eşleşti.
Ankara’da rakibini 1-0 yenen Gençlerbirliği, deplasmanda uzatmalarda 2-0 mağlup olarak turnuvaya veda etti. O sezon kupayı kazanan Valencia CF, turnuvadaki tek yenilgisini Gençlerbirliği karşısında aldı.
Cavcav sonrası kriz ve Süper Lig’e dönüş
Kulübün efsane başkanı İlhan Cavcav’ın 22 ocak 2017’de vefat etmesinin ardından Gençlerbirliği sportif ve ekonomik açıdan istikrarsız bir döneme girdi. Başkanlığa oğlu Murat Cavcav getirildi.
Ancak kırmızı-siyahlılar, 2017-18 sezonunda 29 yıl aralıksız mücadele ettiği Süper Lig’den düştü. Bir sezon sonra geri dönse de 2020-21 sezonunda yeniden küme düşme yaşadı.
Daha sonraki süreçte kulüp yönetiminde Niyazi Akdaş, Talip Çankırı, Osman Sungur, Mehmet Kaya ve Arda Çakmak başkanlık görevini üstlendi.
Trendyol 1. Lig’de 2022-23 sezonunun ilk yarısını sadece 7 puanla son sırada tamamlayan Gençlerbirliği, devre arasında transfer yasağının kaldırılmasıyla kadrosunu yeniledi ve sezonu 38 puanla 15. sırada tamamlayarak ligde kalmayı başardı.
Kırmızı-siyahlılar, 2024-25 sezonunu ikinci sırada bitirerek 4 yıl sonra yeniden Süper Lig’e yükseldi.
2025-26 sezonunda teknik direktörlük görevinde Volkan Demirel, Hüseyin Eroğlu, Metin Diyadin ve kısa süreliğine Levent Şahin görev aldı.
25'inci hafta sonunda 25 puanla 12. sırada yer alan Gençlerbirliği, “Türk futbolunun asırlık çınarı” olarak yeniden döndüğü Süper Lig’de kalıcı olma mücadelesini sürdürüyor.
